316959955_2318695478288300_7819021884187011069_n

VALFUNDUR: Sálarsjúka er ikki eitt val – politikkur er

Mikukvøldið 30. novembur kl. 19.00 varpa vit ljós á sálarheilsu og psykiatriska økið í Føroyum, og tær avbjóðingar, ið standa fyri framman.

WHO metir, at sálarheilsutrupulleikar eru ímillum størstu og kostnaðarmiklastu avbjóðingarnar, og at vit í løtuni eru í eini altjóða sálarheilsukreppu. Hóast hetta, eru møguleikarnir fyri at kunna fáa hjálp og viðger – her og nú – rættiliga sperdir.

Vit síggja eitt stórt trýst á almennu skipanunum í Føroyum við longum bíðirøðum til m.a útgreining, sálarhjálp og viðger, vardum bústøðum, umlætting og frítíðartilboðum.

Tað er umráðandi at fáa loyst ítøkiligu trupulleikarnir, soleiðis at tey, sum hava tørv á hjálp, fáa hjálp. Vit standa tó eisini við stórum skipanarligum avbjóðingum, ið tørva heildarloysnir og langtíðarætlanir fyri at kunna lyfta alt økið og røkka á mál.

Sinnisbati ynskir tí at skipa fyri einum kvøldi, har vit skifta orð um hesar avbjóðingar, og hvussu hesar kunnu loysast. Tí verandi støða er ikki nøktandi.

Kvøldið verður skipað í tveimum umførum. Fyrst verður orðaskifti við viðkomandi fakfólk á økinum.

Tey, ið koma at skifta orð, eru:
– Asta Marjunardóttir, trivnaðarstjóri í Almannaverkinum
– Signhild Johannesen, forkvinna í felagnum Føroyskir Sálarfrøðingar
– Suni Poulsen, verkætlanarleiðari fyri royndarskipanini við ókeypis sálarhjálp til ung
– Tormóður Stórá, leiðandi yvirlækni á psykiatriska deplinum
– Margreth Olsen, stjóri á Sernámi

Í næsta umfari sleppa valevnini í politisku flokkunum framat og fara at tosa um, hvørjar ætlanir tey hava í einum komandi løgtingsskeiði (valevnini verða kunngjørd seinni).
Møguleiki verður fyri at seta valevnunum spurningar.

Øll eru hjartaliga vælkomin, og vit vóna at síggja nógv fólk.

317724374_10227052102421475_6207285824577440020_n

VALSKRÁ 2022

Sálarsjúka er ikki eitt val - politikkur er

Vit í Sinnisbata halda, at tað er av alstórum týdningi, at sálarheilsu- og psykatriska økið verður raðfest hægri politiskt. Hvønn dag arbeiða vit fyri at bøta um viðurskiftini hjá sálarsjúkum og avvarðandi teirra. Øll, sum hava sálarligar trupulleikar, hava rætt til skjóta, góða og trygga hjálp. 

Til løgtingsvalið í 2019 útgav Sinnisbati eina valskrá við teimum raðfestingum, ið vit mettu skuldu til fyri at lyfta sálarheilsu- og psykatriska økið. Vit fegnast um at skipanin við ókeypis sálarfrøðiligari hjálp er blivin til veruleika, og at nógv hava fingið hjálp ígjøgnum skipanina. Vit standa tó enn við stórum avbjóðingum á økinum, og nógv tøk skulu takast, um økið veruliga skal lyftast. Somu avbjóðingar eru enn galdandi, sum Sinnisbati gjørdi vart við í 2019, og tí fara vit at tríva aftur í somu valskrá. Vit koma við 12 ítøkiligum boðum á, hvussu Sinnisbati metir at økið kann betrast.

 


1. SÁLARLIG SKAÐASTOVA

Í Sinnisbata ynskja vit okkum eina sálarliga skaðastovu. Sinnisbati hevur fleiri ferðir havt tað á dagsskrá, og víst á átrokandi tørvin á eini skaðastovu. Tað hevur verið arbeitt við at gera eina sálarliga skaðastovu í nøkur ár, men enn er ikki komið á mál. Tað er tí alneyðugt at arbeiðið heldur fram hjá komandi løgtingi og landsstýri, soleiðis at hetta skjótt kann gerast veruleiki. 

Ein persónur, sum brádliga fær tað ringt og hevur tørv á hjálp, má fyrst seta seg í samband við kommunulæknan, sum síðani kann ávísa til Psykiatriska depilin. Soleiðis riggar sálarórógv ikki, og er hetta als ikki nøktandi fyri tey, ið hava tørv á hjálp her og nú. Onkuntíð er ov seint at bíða til næsta dag. Hetta er ein afturvendandi trupulleiki, sum limirnir í Sinnisbata koma í, og sum má loysast alt fyri eitt, soleiðis at fólk við sálarligum avbjóðingum kunnu fáa nøktandi og neyðugu hjálpina skjótast til ber.


2. FYRIBYRGING OG FLEIRI FJØLBROYTTARI TILBOÐ

Sum samfelag hava vit skyldu at virka fyri, at øll fólk í Føroyum fáa eitt gott og trygt lív. Sálarsjúka og vantrivnaður skulu fyribyrgjast og basast skjótast gjørligt. Ikki einans skylda vit medmenniskjum okkara hetta, men fyribyrging og sálarheilsufremjandi átøk spara samfelagnum fyri útreiðslur í sambandi við viðgerðir, innleggingar, sosialar veitingar og mistar arbeiðsinntøkur.

Góð sálarheilsa er grundarlagið fyri trivnaði og vælveru hjá børnum og ungum. Tað er eisini grundarlagið fyri, at børn og ung fáa eina góða persónliga og sosiala menning umframt at tey megna at nema sær lærdóm. Hesi viðurskifti kunnu m.a. hava ávirkan á sálarheilsuna seinni í lívinum og harvið tilknýti til útbúgving og arbeiði. Einasta almenna tilboðið til børn og ung, sum stríðast við sálarligar trupulleikar, er barna- og ungdómsdeildin á Psykiatriska deplinum. Einki er til tey, ið ikki eru so illa fyri, at tey eru knýtt at Deplinum. Vit eiga at hava fleiri og fjølbroyttari tilboð til tann ymiskleikan, sum er ímillum børn og ung. Soleiðis kunnu vit eisini lofta teimum, áðrenn tey gerast viðgerðarkrevjandi.


3. BRÁÐFEINGISLINJA

Neyðugt er við eini bráðfeingislinju, sum er tøk alt samdøgrið. Fólk, ið stríðast sálarliga, hava ofta tørv á onkrum at tosa við og at fáa hjálp - eisini tá kommunulæknin ikki er tøkur. Við eini slíkari linju, kunnu innleggingar, tungir tankar og sjálvmorðsroyndir fyribyrgjast. Á henda hátt ber til at fyribyrgja innleggingar og psykiatriska viðgerð.

Eitt slíkt tilboð kann knýtast at sálarligu skaðastovuni. Fólk, ið brádliga fáa ógvusliga angist, tunglyndi, psykosu, sjálvmorðstankar o.a., hava tørv á einum staði at venda sær til. Hesar støður kunnu taka seg upp óvæntað, og tá er tørvur á bráðfeingishjálp. Tá er ikki tíð til at bíða, til kommunulæknin hevur opið aftur, og møguliga verða víst/ur til Psykiatriska depilin, ella bíða eftir tíð hjá sálarfrøðingi. Soleiðis virkar sálarsjúka ikki. Tá kann eisini vera ov seint at bíða.


4. HEADSPACE

Børn og ung stríðast við ymiskt av ymiskum orsøkum, og serliga ungdómsárini kunnu vera ein turbulent tíð. Fyri at fyribyrgja sálarliga óheilsu, metir Sinnisbati, at tey skulu hava eitt stað at venda sær - serliga ung, sum ikki eru partur av øðrum skipanum. Tað er ikki í lagi, at føroyskur ungdómur skal mistrívast og gerast sera illa fyri sálarliga, áðrenn tey kunnu fáa nakra hjálp.

Sinnisbati heldur, at Headspace er eitt boð uppá eina loysn. Headspace er eitt tilboð, kent úr Danmark, bygt á eitt átak av australskum uppruna. Headspace veitir ókeypis ráðgeving til børn og ung í aldrinum 12-25 ár. Grundsjónarmiðið er, at eingir trupulleikar eru ov stórir ella ov smáir - her kann prátast um alt frá sjálvsvirði, hjartasorg, angist, skúla og útbúgving. Tað er út frá fortreytunum hjá børnunum og teimum ungu, og tey kunnu eisini vera púra dulnevnd, og koma beint inn av gøtuni.

Royndirnar við Headspace í Danmark eru ómetaliga góðar, og av norðurlendska vælferðarmiðdeplinum er tað kosið sum Best Practice innan økið í 2016. Harafturat vísa kanningar, at Headspace heldur teimum ungu í útbúgving, fyribyrgir at sálarstøðan versnar, og sparir tí samfelagnum fyri útreiðslur í sambandi við lækna, sálarfrøðing, innleggingar og útmeldingar frá útbúgvingum. Sinnisbati hevur eitt samstarv við Headspace Danmark um at byrja eitt slíkt tilboð í Føroyum – men fígging má til. Headspace dúvar uppá sjálvboðin fólk, sum eru sett eftir krøvum til fakligu og menniskjaligu førleikarnar. Afturat eru tvey starvsfólk, sum leiða Headspace depilin, sum skulu góðskutryggja tilboðið. Umframt fast fakfólk eru fleiri fakfólk knýtt at Headspace til supervisjón, ráðgeving og vegleiðing. Headspace er eitt stað, har tey ungu koma inn gjøgnum eina hurð, og sum er eitt tilboð har fleiri myndugleikar, kommunur, land og stovnar samstarva um fígging – og um at hjálpa teimum ungu í felag.


5. ÚTGREINING

Í august 2022 stóðu tað 258 børn og ung á bíðilista til útgreining á barna- og ungdómspsykatriini, og tey kunnu vænta at bíða í upp til 18 mánaðar. Í august 2022 stóðu tað somluleiði 271 fólk á bíðilista til útgreining fyri ADHD. Metta bíðitíðin er 20 mánaðar. 

Hetta heldur Sinnisbati ikki verða rætt í einum vælferðarsamfelagi, at onkur kann standa í bíðistøðu í upp til 2 ár. Heilsumálaráðið hevur sett pening av til at økja um útgreiningarorkuna, men Sinnisbati óttast fyri, at hetta ikki er nokk, og at tað mugu størri raðfestingar og átøk gerast á økinum. Í mai mánað í 2022 kundi barna- og ungdómspsykiatriin vísa á, at tað eru alsamt fleiri børn og ung, ið dragast við svárar sálarligar trupulleikar, ið verða ávíst teimum – og børnini eru eisini yngri enn áður. Nøkur av okkara børnum og ungu fara at detta niður ímillum, um tey ikki fáa røttu hjálpina í tøkum tíma.

Tað er somuleiðis sera týdningarmikið fyri Sinnisbata, at tað verður tryggjað øllum hjálp, viðgerð og kunning eftir útgreining. Tað er ikki nøktandi at bert økja um útgreiningarorkuna, um viðgerðin ikki eisini fylgir við.


6. FLEIRI PSYKOSOSIAL TILBOÐ

Tað skal vera lættari hjá fólki, sum stríðast sálarliga at fáa røttu viðgerð og hjálp. Sinnisbati ynskir at tað skal vera lættari atkomuligt at fáa døgntilboð og viðgerð. Tað eru ymiskir tørvir til tann ymiskleikan sum er millum fólk. Serliga er hetta týdningarmikið, tí tað eru ymiskir mátar at síggja orsøkir til sálarsjúku og harvið viðgerðarmøguleikar. 

Granskingin sigur okkum t.d. at antidepressivur heilivágur bert virkar hjá einum av seks. Vit mugu viðurkenna hetta og at aðrir viðgerðarmøguleikar skulu hava meira pláss og leggjast afturat. Samstundis má vísast meira til tey sosialpsykiatrisku tilboðini og tænastur, sum eitt nú Almannaverkið veitir. Hetta er eitt nú stuðulsskipanir, (mentor, sosialpedagogiskur stuðul, hjálp til sjálvhjálp v.m.) og dagtilhald/kafé fyri fólk við sálarsjúku.


7. DIAGNOSA

Eina ferð sálasjúku altíð sálarsjúku. Fólk, ið hava fingið eina diagnosu, skulu kunna koma av við hana aftur. Soleiðis, sum skipanin virkar í dag, er ikki lættiliga møguligt at sleppa av við eina diagnosu, hevur ein fyrst fingið hana. Hetta er ikki rætt, halda vit í Sinnisbata. Tað er ein avoldaður máti at síggja sálarsjúkur, tí tað ber til, eins væl við flestu likamligum sjúkum, at gerast frískur, og serstakliga at liva við sjúkueyðkennunum. Tá ið sálarsjúka ikki er varandi, hví skal ein diagnosa so vera tað? Sinnisbati mælir tí til, at tað eftir einum ávísum áramáli verður gjørligt at sleppa av aftur við diagnosur, tá tað sæst, at ein ikki hevur havt sjúkueyðkenni í eitt tíðarskeið – eins væl sum við likamligum sjúkum.


8. ØKISPSYKIATRI

Økispsykiatriin er eitt gott tilboð - men vit hava tørv á meira. Tað besta er at fáa hjálp so tætt upp á heimið og gerandislívið sum yvirhøvur gjørligt. Tí er gott, at vit hava fingið eina økispsykiatri í Føroyum. Økispsykiatri er eitt gott og neyðugt tilboð, sum má veitast til allar borgarar í landinum, soleiðis at fólk við sálarligum avbjóðingum og órógvi fáa neyðugu hjálpina og viðgerð uttan mun til, hvar tey búgva í landinum. Økispsykiatriin ger eitt megnararbeiði við at veita upplýsing og at fáa røttu hjálpina til teirra, sum hava brúk fyri henni, soleiðis at framtíðar innleggingar kunnu fyribyrgjast. Í løtuni eru mannagongdirnar tær, at tað eru starvsfólkini á Psykiatriska deplinum, sum

skulu vísa sjúklingin til økispsykiatriina. Mælt verður til, at økispsykiatriin verður knýtt at útskrivaðum sjúklingum frá fyrsta degi uttan ávísing, so at sjúklingarnir fáa hóskandi tilboð og uppfylging so skjótt sum viðkomandi ikki longur er innleggingarkrevjandi. Harumframt má økispsykiatriin verða myndað av fleiri yrskisgreinum sum eitt nú sosialráðgevum, sálarfrøðingum, heilsurøktarum og autoriseraðum psykoterapeutum o.s.fr., soleiðis at tænastan verður fakliga fjølbroytt og gevur brúkaranum eina heildarskipan at dúva uppá.


9. FØRLEIKAMENNING

Fyri at yvirgongdin frá at vera innløgd/lagdur og til at fara út aftur í samfelagið ikki skal tykjast ov møtimikil, skulu fólk førleikamennast. Í 2014 lat Fountainhúsið dyrnar upp. Hetta er einasta tilboðið av sínum slagi her á landi. Fleiri førleikamennandi tilboð mugu til, og heildarloysnir mugu vera fyri fólki, ið hava sosialar og sálarligar avbjóðingar. Sinnisbati ynskir, at fleiri møguleikar vera fyri arbeiðsroyndum og førleikamennandi skeiðum. Harafturat skal størri dentur leggjast á stuðul og peer-to-peer arbeiði, har fyrrverandi brúkarar av psykiatriini, kunnu ráðføra, vegleiða og lurta eftir núverandi brúkararnum. Royndir frá okkara grannalondum vísa, at tað er sera gevandi at hava sambond við fyrrverandi sjúklingar, sum ein kann spegla sær í og finna vónina saman við.


10. AFTUR Í SAMFELAGIÐ

Vit vita, at fyri at koma seg best eftir sjúkralegu, er tað er umráðandi at hava tilknýti til útbúgving, arbeiði ella tað ein hevur tikist við. Vit skulu tí hava eina skipan, sum er lagalig, og sum virkar eftir fortreytunum hjá sjúklinginum. Tí sjálvt um t.d. arbeiði kann hava stóran týdning í at koma fyri seg, so kunnu freistir, tíðaravmarkingar og krøv gera støðuna verri. Hvussu ein persónur hevur tað eftir eina sjúkralegu er sera ymiskt, og tí ber ikki til at hava eina skipan sum sker øll um ein kamb. Flexible Assertive Community Treatment (FACT) er ein langtíðar viðgerðarháttur til fólk við svárari sálarsjúku, men sum ikki eru innløgd. Eisini kallað eitt ambulant tilboð. Tað er eyðkent hjá fleiri av fólkum við svárari sálarsjúku, at tey hava sosialar trupulleikar t.d. við bústaði, sjálvrøkt, familju og vinum, arbeiði og við tí fíggjarliga. FACT er ein heildarmodell,sum fevnir um viðgerð, vegleiðing og hjálp til gerandisdagin og endurmenning. Málið er at tryggja samanhangandi røkt, fyribyrgja innlegging og at arbeiða fyri, at persónurin verður inkluderaður og partur av samfelagnum. FACT inniheldur eitt toymi av ymiskum serfrøðingum (sálarfrøðingur, sálarlækni, sjúkrasystur, psykiatrisk sjúkrasystur, sosialráðgevi, misnýtslusráðgevi, peer-hjálpari), og tey royna at hava tætt samband við tey avvarðandi.


11. BÚ-OG VIÐGERÐARSTOVNAR

Sinnisbati ynskir fleiri bústovnar, har viðgerð og bútilboð eru sameind. Seinastu árini hava fleiri tilboð av hesum slagi sæð dagsins ljós, og tað hevur verið eitt væl virkandi tilboð fyri tey, sum hava fingið møguleikan at gera brúk av tí. Fleiri av teimum gomlu sambýlistilboðunum, sum Sinnisbati av fyrstantíð var við til at seta á stovn í Føroyum, kunnu nakað fyri nøkur, men fleiri fjølbroytt tilboð mugu til fyri at nøkta tørvin hjá fleiri í málbólkinum. Eitt nú mælir Sinnisbati til, at fleiri vardir bústaðir vera til taks fyri fólk við sálarsjúku, sum eru nóg sjálvhjálpin til at rúma og megna at búgva fyri seg sjálvi. Sinnisbati gleðist um, at fleiri verkætlanir eru í gerð, men økið má hava størri politiska raðfesting sum heild.


12. AVVARÐANDI

Í Sinnisbata hava vit í fleiri ár arbeitt málrættað við avvarðandi, og tað er heilt týðiligt, at tað kann vera hart og møtismikið at vera avvarðandi. At vera avvarðandi ávirkar tín gerandisdag, familjulív og arbeiði. Eisini er stórur vandi fyri, at avvarðandi sjálvi gerast strongd, verða sjúkrameldað og fáa sálarligar løstir. Tað er ómetaliga týdningarmikið, at avvarðandi fáa ta hjálp teimum tørvar. Í Sinnisbata halda vit, at avvarðandi - tað veri seg børn, systkin, foreldur, makar ella onnur tætt knýtt - skulu fáa ókeypis sálarfrøðing, vegleiðing, psykoedukatión, sosialráðgeving og avvarðandibólk í boði.  Í Sinnisbata hava vit havt góðar royndir við avvarðandi bólkum, og luttakararnir í bólkunum hava seinni boðað frá, at tey skilja betur støðuna, at tey duga betri at finna javnvág ímillum egið lív og heimið, og at tey ikki longur kenna, at tey standa einsamøll við avbjóðingunum.

Avvarðandi skulu hava hjálp og vegleiðing, og gerast ein størri partur av viðgerðargongdini. Kanningar vísa, at avvarðandi eru ein stór hjálp, tá tey verða tikin við í viðgerðargongdina. Vit frætta javnan frá limum okkara, at avvarðandi kenna seg ráðaleys og ørkymlaði, tí tey ikki verða kunnaði og tikin upp á ráð. Í Sinnisbata eru vit sannførd um, at avvarðandi skulu inndragast. Tað eru ofta tey, ið kenna persónin best og eru ofta eisini ein týðandi partur av lívinum og netverkinum hjá persóninum. Tað átti tí at verið eitt skipað samstarv við tey avvarðandi, har tey kunnu gerast ein størri partur av viðgerðini.


 

Vit heita á tykkum, politisku flokkar og komandi løgtingi, um at orða ein politikk innan psykiatriska økið og at arbeiða fyri batum á hesum øki í komandi setu. Vit hava tørv á langtíðarætlanum og heildarloysnum á økinum. Hetta er eitt val, ið tit, politikarar, kunnu taka. Ti politikkur er eitt val - sálarsjuka er ikki.

 


 

Keldur:

Bedre Psykiatri. (2022). Pårørende savner inddragelse og undervisning.

Bedre Psykiatri. (2018). Undersøgelse af pårørendeinddragelse i psykiatrien 2018.

Davies, J. & Read, J. (2018). A systematic review into the incidence, severity and duration of antidepressant withdrawal effects: Are guidelines evidence-based?, Addictive Behaviors, Volume 97, October 2019, Pages 111-121.

Headspace. (2022). Om os. Retrieved November 15, 2022, from https://headspace.dk/nogen-at-tale-med/

Heilsumálaráðið. (2022). Viðgerðartrygdin í psykiatriini eitt fet nærri. Retrieved November 15, 2022, from https://www.hmr.fo/fo/kunning/tidindi/vidgerdartrygdin-i-psykiatriini-eitt-fet-naerri/

Heilsu- og innlendismálaráðið. (2018). Heildarætlan fyri sálarliga heilsu í Føroyum.

McArdle, H. (2019), U-turn as psychiatrists say patients should be warned of antidepressant withdrawal risk, The Herald.

Sundhedsstyrelsen. (2018). Forebyggelsespakke - Mental sundhed.

Svendsen, M.L., Ellegaard, T., Jeppesen, K.A. et al. Family involvement and patient-experienced improvement and satisfaction with care: a nationwide cross-sectional study in Danish psychiatric hospitals. BMC Psychiatry 21, 190 (2021). https://doi.org/10.1186/s12888-021-03179-1.

PS04/19 - Position statement on antidepressants and depression.” Royal College of Psychiatrists, 20 May 2019.

Skaale, S.O. & Davidsen, A.H. (2017).   Sálarheilsan hjá føroyskum miðnámsskúlanæmingum.  Frágreiðing og tilmæli. Tórshavn: Felagið Føroyskir Sálarfrøðingar.

Sunhedsstyrelsen & Socialstyrelsen. (2018). Koncept for systematisk inddragelse af pårørende, første version udgivet 2014. Anden version udgivet 2018.

Psykiatrifonden. (2016). Forebyggelse af psykisk sygdom - hos børn og unge.

Open Dialogue. (2019). What is the Open Dialogue approach?.

Stockmann, T. (2015). Open Dialogue: A New Approach to Mental Healthcare, Psychology Today, juli 2015.

Odgaard, M. F. (2017). Åben dialog i en evidensbaseret tid – nye vinde i socialpsykiatrien?, DPU, Aarhus Universitet, 2016.

Veldhuizen, J. R. & Bähler, M. (2013). Flexible, Assertive, Community, Treatment. Groningen, 2013.

Vidensråd for forebyggelse. (2014). Børn og unges mentale helbred.

317724374_10227052102421475_6207285824577440020_n

Nýggjur bólkur: Børn og ung, ið eru avvarðandi hjá fólki við sálarsjúku

Sinnisbati fer aftur at hava væl dámdu TIME OUT Bólkarnar í heyst. TIME OUT er eitt tilboð til tín, sum ert millum 12-18 ár, og sum hevur foreldur ella systkin við sálarsjúku.

TIME OUT er eitt frírúm hjá børnum og ungum – eitt stað har tey kunnu siga time out frá gerandisdegnum, og møta øðrum í líknandi støðu.  Tú kanst tosa við onnur við somu upplivingum og deila royndir, og eisini er pláss til hugna og stuttleika í bólkinum.

Bólkurin er skipaður av royndum bólkaleiðarum, og saman taka tit ymisk evni upp at viðgera og fáa amboð til gerandisdagin. Luttakarar og bólkaleiðarar hittast eina ferð um vikuna í átta vikur í hølum í Tórshavn. Pláss er fyri 10 luttakarum.

Sinnisbati hevur havt TIME OUT bólkar síðani 2016, og hava afturmeldingarnar frá luttakarunum verið góðar. Eitt, sum gongur aftur, er, at tey ungu ikki longur kenna seg einsamøll. Um bólkin siga tey luttakandi m.a:

 – Nú veit eg, at sálarsjúka ikki smittar

 – Eg havi onkran sum SKILIR, og eg føli meg ikki einsamalla longur

– Eg tori betri at hava tað, sum eg havi tað, tí eg veit at tað ikki bara eri eg

– Eg skilji betri, hvussu mamma hevur tað, og hvat sálarsjúka er

Melda til bólkin 

Tilmelding fer fram við at skriva ein teldupost til sinnisbati@sinnisbati.fo. Tað er “Først til mølle-principp”,  og kostar 300 kr. at luttaka (eru tað sysktin, so er tað bert eitt gjald). Tað er bindandi at melda seg til.

Bólkurin byrjar í oktobur, ella tá nóg nógvar tilmeldingar eru.

Hevur tú spurningar, so ber til at ringja til Sinnisbata á 597913, ella senda ein teldupost.

Bólkaleiðarar eru álagdir tagnarskyldu eftir galdandi reglum.
317724374_10227052102421475_6207285824577440020_n

Sinnisbati við inniligari áheitan!

Tøl frá Barna- og ungdómspsykiatriskari deild siga okkum, at støðan er ikki góð. Frá 2013-2021 eru ávísingarnar til Barna- og ungdómspsykiatriina  4,4 ferðnar faldaðar. Vit eru nú komin hálvvegis ígøgnum 2022, og í løtuni standa 215 børn og ung á bíðilista til Barna- og ungdómspsykiatriina. Metta bíðitíðin í mai 2022 er 18 mánaðir.

Hetta er til miklan ampa fyri bæði børn og ung, sum stríðast, og ikki minni fyri avvarðandi teirra. Eingin pína er so ring, sum hjá foreldrum, sum síggja at barn teirra líður, og at ein ikki fær hjálpt – ella at tann hjálpin, sum er serkunnleikin á psykiatriska- og sálarfrøðiliga økinum, ikki strekkir til.

Tað kann ikki passa, at vit ikki kunnu gera okkurt munagott her. Vit hava júst verið í eini koronutilgongd, har vit hava brúkt 100 tals milliónir av almennum pengum fyri at bjarga lívum. Samstarvsviljin ímillum geirarnar gekk sera væl, og einki var óført. Hetta er gott, og eg eri glað, takksom og errin av, at vit liva í einum vælferðarsamfelagi, ið megnar slíkt.

Samstundis vísa tølini í talvuni omanfyri, at vit hava fingið nakað, ið minnir um eina sálarheilsu-umfarssótt og kreppu. Hendan umfarssóttin er minst líka álvarsom fyri ein part av børnum og ungum í Føroyum, sum korona er, og hetta er ikki nýggj vitan.

Nøkur av okkara børnum og ungu fara at detta niður ímillum, um tey ikki fáa røttu hjálpina í tøkum tíma. Sálarsjúka, og av hesum sosial armóð og sálarligur mistrívnaður, kunnu so ella so blíva ein óynsktur fylgisveinur hjá mongum restina av lívinum.

Hetta hava vit als ikki ráð til – hvørki í vanliga landsrokniskapinum, og enn minni á etisku almennu konto okkara her á landi. Líðingin her og nú er eitt, men sálarlig seinárin, um vit bara lata standa til, vilja fáa trýstið á almenna geiranum, at gerast nógv størri á langa bananum.

Her ruggar als ikki rætt. Eg veit ikki, ‘hvar ketan hoppar av’, men ein loysn má finnast nú.

Heilsumálaráðið hevur sett pening av til at økja um útgreiningarorkuna. Eg eri tó bangin fyri, at hetta ikki er nokk, um so er at nakað munagott kemur at henda, fyri at fáa bíðilistan niður. Í mai mánað kundi barna- og ungdómspsykiatriin vísa á, at tað eru alsamt fleiri børn og ung, ið dragast við svárar sálarligar trupulleikar, ið verða ávíst teimum – og børnini eru eri eisini yngri enn áður.

Tað krevur serlækna, sálarfrøðiligan og líknandi fakkunnleika, sum vit hava her á landi, at loysa trupulleikan. Men tey eru ov fá, ella haltar sínámillum samstarvið við aðrar viðkomandi stovnar, og ein klárar ikki at arbeiða undan, eri eg bangin fyri. Tað er neyðugt við einum tvørgeiraligum átaki, um alt økið skal lyftast.

Avvarðandi ráð eiga at ‘fínkemba’ viðkomandi stovnar her í Føroyum fyri fakfólk, ið kunnu vera ein partur av loysnini, sum saman við Barna- og ungdómspsykiatriini, effektivt skunda undir at fáa bíðilistan niður, og samstundis lofta hesum børnum og ungu, ið stríðast.

Eg ynski at síggja sama samstarvsvilja og agilitet millum stovnar og fakfólk, sum bleiv lagt fyri dagin undir koronu-farssóttini, har Føroyar legði seg á odda í heimshøpi við m.a at testa flest fólk.

Um hetta ikki hjálpir, so má eyka fakligur stuðul og serkunnleiki keypast inn uttanlanda frá, sum kann økja um skjótleikan av útgreining og viðgerð. Hetta er kostnaðarmikið, men eg haldi ikki, at vit sum samfelag hava ráð at lata vera at brúka pengar uppá nakað so átrokandi, sum omanfyri lýsta trupulleika. Børn og ung eru okkara dýrabarasta tilfeingi.

 

Súsanna Olsen, forkvinna í Sinnisbata.

 

 

317724374_10227052102421475_6207285824577440020_n

Bólkur fyri ung, ið kenna ótta og angist, byrjar eftir summarfrítíðina

Í næstum byrjar ein nýggjur sjálvhjálparbólkur fyri ung yvir 18 ár, ið kenna ótta og angist. Hetta er næstuferð, at Sinnisbati bjóðar sjálvhjálparbólk út til ung við ótta og angist. Undirtøkan og afturmeldingarnar fyri seinasta bólk vóru sera góðar. Tí bjóða vit tilboðið aftur.

 

 

Eg havi havt ein dag, har eg havi kunnað fortalt, lurtað, grátið og flent. Tað hevur sannført meg um, at eg ikki eri einsamøll.

 
Um bólkin

Í sjálvhjálparbólkinum fáa luttakandi møguleika at hitta onnur ung, ið eru í líknandi støðu, og kunnu deila tankar, kenslur og royndir saman. Luttakararnir fara saman við bólkaleiðara at fáa amboð til at lætta um kenslur av angist og ótta í gerandisdegnum.

Bólkurin byrjar 22. August, ella tá hann er fult teknaður. Luttakarar møtast 12 ferðir saman við bólkaleiðara, mánadagar millum kl. 16.00 og 18.00 í hølum í Tórshavn. Pláss er fyri 8 luttakandi í bólkinum.

Bólkurin er skipaður í samstarvi við Vivian Sjóðklett og Kunstterapi.fo. Vivian Sjóðklett, sum fer at leiða bólkin, er útbúgvin námsfrøðingur, kunstterapeutur og kynslívsfrøðingur. Vivian nýtir millum annað amboð innan kunstterapi og mindfulness. Eingi krøv ella ávísir førleikar eru neyðugir fyri at kunna luttaka í bólkinum – einans at tú ert yvir 18 ár.

Luttakarar og bólkaleiðari eru áløgd tagnarskyldu eftir galdandi reglum.
Tað er ókeypis at luttaka í bólkinum, men avmarkað pláss er.

 

Melda til

Tilmeldingin fer fram við at skriva ein teldupost til Sinnisbati@Sinnisbati.fo. Einans starvsfólk hjá Sinnisbata og bólkaleiðari síggja tína tilmelding. Við at melda teg til, loyvir tú Sinnisbata og bólkaleiðara at seta seg í samband við teg viðvíkjandi luttøku.

 

Øll eru vælkomin at venda sær til Sinnisbata við spurningum á telduposti ella við at ringja á 597913.

Ávísing ella diagnosa er ikki neyðug fyri at luttaka í bólkunum hjá Sinnisbata. Tilboðið er eins væl ætlað at virka fyribyrgjandi.

317724374_10227052102421475_6207285824577440020_n

Gangið í mínum skóm

 

Átakið 'Gangið í mínum skóm' verður fyrstu ferð 12. juni í samband við Tórshavn Marathon. Endamálið við átakinum er at varpa ljós á sálarsjúku, og hvussu tað kann kennast at liva við sjúkueyðkennunum; í hesum førum við tunglyndi, angist og skizofreni.

Um tú luttekur til Tórshavn Marathon sunnudagin 12. juni, so fert tú møguliga at síggja fólk við gulum ballónum og faldarum - hetta eru starvsfólk hjá Almannaverkinum og Sinnisbata. Vit fara at býta faldarar út við eini QR-kotu á, og við at skanna QR-kotuna, fært tú atgongd til trý ljóðbrot um tunglyndi, angist og skizofreni. Ljóðbrotini skulu ímynda, hvussu tað kann kennast at liva við hesum sjúkueyðkennum á egnum kroppi og sinni. Tú kanst lurta ímeðan tú rennur ella gongur, og fáa eina uppliving av, hvussu avbjóðandi tað kann vera at ganga nakrar metrar við sálarsjúku.

GG* Ljóðbrotini kunnu kennast ógvuslig og vekja neiligar kenslur og minnir. Kjattráðgevingin hjá Sinnisbata er opin hvørt kvøld kl. 20.00-22.00 á Sinnisbati.fo

 

Stutt um diagnosurnar:

Tunglyndi

Tunglyndi er ein av teimum mest útbreiddu sálarsjúkunum. Fimti til sætti hvør persónur hevur ella fer at fáa sjúkueyðkenni fyri tunglyndi eina ferð í lívinum. Øll kunnu blíva rakt av sjúkuni, ung sum gomul. Orsakirnar til tunglyndi kunnu vera ógvuliga ymiskar. Summi av sjúkueyðkennunum kunnu vera: dapurskygni, kenslan av vónloysi, møði og manglandi orka í longri tíð, umframt lítil til ongin lívshugur. Tað verður bólkað sum lætt, moderat og tungt tunglyndi.

Angist (ótti)

Kenslan av ótta er ein natúrlig reaktión uppá eina uppliving av vanda, og hon tryggjar at vit handla skjótt. Í summum førum er tann natúrliga reaktiónin nógv størri enn tað, ið vandin krevur. Tá er talan um patologiskan ótta. Tað eru nógv stig av ótta, t.d. frá lættum nervøsiteti til deyðsótta, og tað eru ymisk sløg av ótta, t.d. sosialfobi, panikótti og generaliseraður ótti.

Skizofreni

Skizofreni kann ávirka tankar, kenslur og sansir. Ofta byrja sjúkueyðkennini fyri skizofreni í ungdómsárunum. Í sambandi við sálarsjúkuna kann ein uppliva sjúkueyðkennini: ranghugsan, apati og hallusinatiónir, t.d. at hoyra røddir. Skizofreni vísir seg ymiskt frá persóni til persón. Summi hava áhaldandi psykotisk sjúkueyðkenni, meðan onnur sleppa av við tey psykotisku sjúkueyðkennini.

Átakið er eitt samstarv ímillum Almannaverkið og Sinnisbata.

 

Hoyr ljóðbrotini longu nú, við at trýsta á leinkjurnar niðanfyri:

Tunglyndi: https://soundcloud.com/user-923866353/tunglyndi-1?utm_source=clipboard&utm_medium=text&utm_campaign=social_sharing

Angist: https://soundcloud.com/user-923866353/otti?utm_source=clipboard&utm_medium=text&utm_campaign=social_sharing

Skizofreni: https://soundcloud.com/user-923866353/skizofreni-1?utm_source=clipboard&utm_medium=text&utm_campaign=social_sharing

 

Ella við at skanna QR-koturnar:

317724374_10227052102421475_6207285824577440020_n

Sinnisbati móttikið stuðul

Alt vikuskiftið hevur Norðurlandahúsið verið karmur um FO TATT FEST. Til festivalin hevur uppboðsøla verið av málningi, sum Livar Nysted hevur málað, og í dag endaði sølan. Málningurin varð seldur fyri 20.000 krónur, og allur peningurin verður latin til arbeiðið hjá Sinnisbata.

Vit í Sinnisbata takka mangar ferðir fyri stuðulin, og eru vit sera rørd av hesi flottu gávu. Allur stuðul ger stóran mun í okkara arbeiði.

Vit vilja takka fyriskiparunum av Fo Tatt fest, Livari Nysted og keyparanum av málninginum.

317724374_10227052102421475_6207285824577440020_n

Sinnisbati 40 ár

Týsdagin tann 24. mai fyllir Sinnisbati 40 ár. Tað eru nú 40 ár liðin, síðani stovnandi aðalfundin hjá Sinnisbata í 1982, har stig varð tikið til at stovna felag, sum skuldi arbeiða fyri fólki við sálarsjúku, og avvarðandi teirra.

Vit vilja fegin hátíðarhalda dagin saman við tykkum, og skipa í hesum sambandi fyri almennum føðingardegi og bókaútgávu í Reinsarínum.

Í samband við føðingardagin gevur Sinnisbati, saman við Sprotanum og Grækaris Djurhuus Magnussen, bók út um søguna hjá felagnum. Til tiltakið verður bókin løgd fram, og prát verður við Grækaris um bókina. Prát verður eisini við tvey av fólkunum í nýggju bókini, ið hava myndað felagið og føroysku sálarsjúkusøguna. Møguleiki verður eisini fyri at keypa bókina hetta kvøldið.

Umframt hetta, vísir Sinnisbati Ung ein nýggjan stuttfilm fram, og Herborg Torkilsdóttir kemur at spæla eitt nýtt lag fyri okkum.

Øll eru hjartaliga vælkomin. Sinnisbati bjóðar føðingardagskøku og kaffi.

 

Leinkja til tiltakið á Facebook: https://www.facebook.com/events/309229121368761?ref=newsfeed

317724374_10227052102421475_6207285824577440020_n

Gunnhild Persson er nýggjur aðalskrivari í Sinnisbata

Gunnhild Persson

Gunnhild Persson er sett í starv sum aðalskrivari í Sinnisbata. Hon tók við starvinum 1. apríl 2022.

Gunnhild Persson er 27 ára gomul, býr í Tórshavn og er útbúgvin innan politikk og umsiting. Gunnhild hevur gott innlit í føroyskar áhugafelagsskapir og hevur fleiri ára royndir í nevndararbeiði. Hon hevur eitt breitt innlit í føroysk samfelagsviðuskifti og politisku skipanina.

8 umsóknir komu inn til starvið sum aðalskrivari í Sinnisbata.

Gunnhild fer sum aðalskrivari í Sinnisbata at hava ábyrgd av dagligu umsitingini og samskipan av størri verkætlanum og tiltøkum, umframt átøkum og kunningararbeiði. Harafturat fer hon at arbeiða við limarøkt og fundraising.