TÍÐINDI

Sálarheilsudagur 2019

"Grótið": Kafékvøld verður fyri ung millum 15 og 30 ár, týskvøldið tann 8. oktober

Kafékvøldið, "Grótið", verður fyri ung millum 15 og 30 ár, týskvøldið tann 8. oktober kl. 20-22 í Skjólinum, Kongagøtu 8 í Tórshavn.

Tiltakið verður hildið í samstarv við Sinnisbata, Liv Lívið og Øll Hava Rætt til Góð Barnaár, Dat Ung, hjá Bláa Krossi og Megna títt lív. Tiltakið er skipað í samband við Altjóða Sálarheilsudagin, sum verður tann 10. oktober, og sum eitt ABC tiltak. Endamálið er at vísa á tydningin av at vera saman í felagsskapi og práta opið og nøkur av teimum evninum, sum kunnu vera ring at seta orð orð.

Kvøldið byrjar við einum uppleggi frá einum ungum persóni, sum fer at greiða frá um einsemi. Eisini verður prátað um, hvussu vit kunnu hjálpa einum vini, um viðkomandi hevur tað torført. Vit kenna øll til vanliga fyrstuhjálp, men eitt kallast eisini sálarlig fyrstuhjálp.

Ragnar Finsson kemur at spæla nøkur løg fyri okkum, og vit bjóða okkurt leskiligt.

Øll ung millum 15 og 30 ár eru vælkomin, og eru eisini vælkomin til at taka eitt systkin ella ein vin við.

Tiltakið er ókeypis, men vit vilja fegin, at tú teknar teg til, umvegis hesa leinkjuna (HER), so vit vita, hvussu nógv vit vera! Vit gleða okkum til at síggja teg!

WUUUUUUUUHUUUU

Kjatta við okkum – nýtt

Sum nakað nýtt ber tað til at kjatta við okkum umvegis heimasíðu okkara, gerandisdagar millum klokkan 10 og 12 og týskvøld millum klokkan 20 og 22.

So hevur tú spurningar til eitt hvørt innan sálarheilsu og psykiatri, um avvarðandibólkarnar hjá Sinnisbata ella nakað heilt annað, so ert tú vælkomin at skriva til okkum 

Sinnisbati_mannfólkabólkur

Mannfólkabólkur fyri avvarðandi menn byrjar aftur!

Fyri aðru ferð, verður avvarðandibólkur fyri menn! Fyrstu ferð var hann í Tórshavn, men hesuferð er hann fluttur til Klaksvíkar!

Ert tú, ella kennir tú ein, sum er avvarðandi at einum, sum hevur sálarsjúku? So er her eitt tilboð ætlað mannfólkum! Har er avmarkað pláss, so tað er um at tekna seg til sum skjótast. Freistin er 20. oktober 2019 – har er eitt egingjald uppá 300 kr.

Erling Fles, sálarfrøðingur, kemur at leiða bólkin, les meira um Erling her.

Nú er at tekna seg, tí avmarkað pláss er!

Avvarðandi bólkarn​i​r hjá Sinnisbata er​u​ bólkar, har umleið 6-10 avvarðandi møtast. ​Tey​ avvarðandi​ kunnu tosa opið og erligt um uppliving​ar​, trupul​leikar og kenslur, sum hava við teirra støðu sum avvarðandi at gera.

Bólkur fyri avvarðandi mannfólk

Endamálið er:

– at møta monnum í líknandi støðu

– at læra hvussu ein kann handfara støðuna á ein gagnligan hátt

– at læra um avbjóðingar í mun til sálarligu støðuna hjá avvarðandi persóninum (psykoedukatión)

– at sleppa at seta orð á egnar tankar og kenslur í mun til egna støðu

Tað verður bygt upp við undirvísing, felagspráti, psykoedukatión og sosialum tiltøkum.

Tit møtast í Klaksvík, Stangavegur 53 8 ferðir:

  • 23. oktober 15-17
  • 30. oktober 15-17
  • 6. november 15-17
  • 13. november 15-17
  • 20. november 15-17
  • 27. november 15-17
  • 4. desember 15-17
  • 11. desember 15-17

Freistin at tekna seg til er 20. oktober 2019.

Sálarheilsudagur 2019

Altjóða Sálarheilsudagur 2019

Altjóða Sálarheilsudagurin er eitt afturvendandi tiltak, sum aftur í ár, fyri triðju ferð, verður hildin í Öström í Tórshavn 10. oktober 2019.

Upplegg, tónleikur og básar við kunning um stovnar, feløg og onnur, sum arbeiða innan økið, eru við á degnum. Evnið fyri dagin í ár er "sálarlig heilsufremjan og fyribyrging av sjálvmorði", sum WHO hevur valt sum altjóða evni.

Drekkamunnur og søtt til góman verður at fáa.
Tiltakið byrjar kl. 14, og tað er ókeypis. Øll eru vælkomin.

Skráin fyri dagin sær út soleiðis:
Kl. 14:00: Dyrnar lata upp.

Kl. 14:25 Róa Midjord, forkvinna í Sinnisbata bjóðar vælkomin.

Kl. 14:30 Recovery spælir nøkur løg

Kl. 14:45: "Avleiðingar av fosturtøku kunnu vera lívshóttandi. Hvussu hjálpa vit?" v/ Mariu Forrestal úr Rachel's Vineyard Føroyar

Kl. 15:15: "Kanning um sjálvmorðsroyndir í Føroyum í einum 5 ára tíðarskeiði frá 2014 – 2018" v/ Sólrun Joensen og Jórun Højgaard, intensivir sjúkrarøktarfrøðingar við master í heilsuvísund.

Kl. 15:45: Steðgur + kaffi + básar.

Kl. 16:30: "At liva við sjálvmorðstonkum, og tað sum gjørdi at eg valdi lívið framum" v/ Sondy Simonsen

Kl. 17:00: “ Sjálvmorð og fyribyrging – fakta og mýta “ v / Birgit Andresen & Jana Mortensen

Kl. 17:30: "Barna bati seinastu 40 árini" v/ Djóna Eidesgaard, aðalskrivari í Barnabata

Kl. 18:00: "Meining og vón í líðing" v/ Róland í Skorini.

Kl. 18:30: Ársins Sálarheilsuvirðisløn verður handað (Sinnisbati).

Kl. 19:00: Takk fyri hesuferð - síggjast í 2020!

Feløg og stovnar, sum hava hug at hava ein bás hendan dagin, eru vælkomin at seta seg í samband við Lauru Apol, aðalskrivara í Sinnisbata við at ringja á 597913 ella við at skriva til laura.apol@sinnisbati.fo. At hava bás er ókeypis.

Feløg og stovnar sum eru við á hendan dagin eru (GG: fleiri feløg verða løgd afturat): psykiatriska depilin, Almannaverkið, Fountainhúsið, Gigni, Heilsurøktarafelagið, Dugni, Fólkaheilsuráðið, Blái Krossur, Rachel´s Vineyard Føroyar, KRIS, Føroya Politi, Barnabati, ADHD-felagið og Sinnisbati.

Sálarheilsudagur 2019

Bræv til løgtinglimunum

Sinnisbati hevur sent øllum løgtingslimum eitt bræv við ynskjum at taka við til samgongusamráðingunum, tann 3. september 2019. Niðanfyri ber til at lesa skrivið til løgtingslimirnar.

Tórshavn, 3. september 2019

Góðu løgtingslimir

Áhugafelagið Sinnisbati loyvir sær við hesum at heita á tykkum, sum nú sita í løgtinginum, at hava okkara limir í huga, nú tit fara til samráðingarborðið.

Í valskráunum hjá fleiri av teimum valdu flokkunum sæst, at sálarheilsa er nevnt við fáum orðum. Tað, sum serliga verður lagt dent á, er ókeypis sálarfrøðilig hjálp til ung og eina psykiatriska skaðastovu. Sinnisbati vil vísa á, at ynskini um slík tilboð eru stór, og stórur tørvur er á, at borgarar kunnu fáa skjóta og góða hjálp, tá lívið gerst trupult sinnisliga. Serliga síggja vit, at fleiri borgarar koma út fyri at blíva vend í hurðini, tí ressoursir og førleikar ikki eru til staðar í verandi skaðastovu á Landssjúkrahúsinum. Hetta meta vit ikki er virðiligt at bjóða fólki, sum eru sera sperd og hava tørv á bráðfeingishjálp. Hesu menniskju kunnu í ringasta føri enda í lívsvanda, tí tey stríðast við sjálvmorðstankar og sjálvskaðandi atferð.

Men hetta meta vit ikki er nokk fyri at nøkta tørvin á tí psykiatriska økinum, sum er stórt og samansett. Eisini skal bráðfeingishjálp veitast úti á bygd og umvegis telefon. Sinnisbati hevur áður mælt til, saman við fakfólkum, at stovnseta eina bráðfeingis telefonlinju, sum kann veita skjóta hjálp alt samdøgnið. Í løtuni er hetta ein uppgáva, sum áhugafeløg lofta, men tey mangla ressoursir til at lofta uppgávuni til fulnar, serliga tá hugsað verður um vaksin, ið stríðast. Tí er ikki møguligt at veita ta hjálp, fólk hava tørv á. Vit í Sinnsibata ynska, at øll fáa góða og skjóta hjálp. Sinnisbati vil tí enn einaferð mæla til at raðfesta pening til bráðfeingishjálp, soleiðis at vit kunnu fyribyrgja heldur enn at seta inn, tá tað kann vera ov seint.

Men eitt er bráðfeingishjálp, nakað annað er, at viðgerð má kunna veitast, um skipanin skal rigga, sum ætlað.

VIÐGERÐARTRYGD

Fleiri flokkar nevna ítøkiligt viðgerðartrygd. Hetta fegnast vit um í Sinnisbata. Tó ynskja vit, at talan verður um veruliga viðgerðartrygd, har útgreining eisini kann tryggjast, og viðgerðin fevnir um onnur tilboð enn bara heilivág. Í løtuni eru diagnosur, sum ikki verða útgreinaðar, tí viðgerðin ikki kann veitast. Tí mugu ressoursir setast av, so viðgerð og útgreining kunnu fylgast at. Í tí liggur, at heilivágur og eitt nú psykoterapeutisk viðgerð mugu arbeiða saman. Heilivágur má ikki standa sum einasti viðgerðaháttur, sum vit tíanverri síggja, at hann í alt ov stóran mun verður í løtuni.

Umframt viðgerðatrygd ynskja vit, at tað skal gerast møguligt at fáa strika sína psykiatrisku diagnosu, um ein í eitt tíðarskeið ikki hevur havt sjúkraeyðkenni. Soleiðis er tað í somatikkini, og hetta skal sjálvsagt gerast galdandi á psykiatriska økinum.

TEY AVVARÐANDI

Í Sinnisbata hava vit sjálvhjálparbólkar til avvarðandi. Vit hava góðar royndir og ynskja at víðka tilboðið, soleiðis at vit kunnu hava fleiri bólkar kring landið. Royndirnar vísa, at avvarðandi mugu og skulu inndragast meira í viðgerðini hjá persóninum, sum stríðist, tí hetta gevur best úrslit. Tó muga avvarðandi eisini fáa stuðul. Nógv avvarðandi kenna seg ørkymlað, ráðaleys og máttleys, og vita ikki altíð, hvussu tey skulu bera seg at, hjálpa og stuðla. Tað er sera týdningarmikið at hava tilboð til børn og ung, sum eru avvarðandi. Vit vilja tí staðiliga mæla til, at meira hjálp verður sett inn til ráðgeving og stuðul til avvarðandi.

BÚ- OG VIÐGERÐASTOVNAR

Sinnisbati ynskir fleiri bústovnar, har viðgerð og bútilboð eru sameind. Seinastu árini hava fleiri tilboð av hesum slagi sæð dagsins ljós, og tað hevur verið eitt væl virkandi tilboð fyri tey, sum hava fingið møguleikan at gera brúk av tí. Fleiri av teimum gomlu sambýlistilboðunum, sum Sinnisbati av fyrstantíð var við til at seta á stovn í Føroyum, eru góð fyri nøkur, men fleiri fjølbroytt tilboð mugu til fyri at nøkta tørvin hjá fleiri í málbólkinum. Eitt nú mælir Sinnisbati til, at fleiri vardir bústaðir vera til taks fyri fólk, sum eru nóg sjálvhjálpin til at rúma og megna at búgva fyri seg sjálvi.

EITT FJØLBROYTT OG SAMANSETT ØKI

Fleiri flokkar leggja dent á, at somatiska, likamliga økið, og psykiatri, sálarheilsuøkið, skal javnsetast. Hetta eru við í Sinnisbata ikki ósamd í. Vit eiga at skilja ímillum diagnosurnar, so sum tað somatiska økið ger tað, og ikki koyra allar sinnisligar sjúkur og neurotiskar líðingar í ein pott. Tí eingin sjúka og líðing er líka, og tí skal upplýsing til, soleiðis at vit øll fáa kunnleika til økið, og at tað verður varpað ljós á, at økið er samansett.

Sálarheilsu- og psykiatriska økið er nevniliga eitt fjølbroytt øki, sum fevnir um fleiri geirar. Eitt eru umstøðurnar á psykiatriska deplinum, nakað annað eru myndugleikar og tilboð uttan fyri sjúkrahúsið. Vit ynskja eina uppraðfesting av psykososialum tilboðum og stuðulstænastum, sum verða veitt av Almannaverkinum, sosialpsykiatriini og økiispsykiatriini, soleiðis at øll, sum hava tørv á tí, kunnu fáa neyðugu hjálpina. Eitt nú mæla vit til, at økispsykiatriin verður víðkað, soleiðis at tilboðið eisini fevnir um tímar aftaná kl. 16 og í vikuskiftunum. Vit vita, at sálarsjúkur og tungir tankar ikki hvørva aftaná kl. 16, heldur kann tað gerast alsamt verri, tá myrkri leggur seg, og hátíðirnar nærkast. Fleiri tilboð mugu mennast og styrkjast, soleiðis at fólk við sinnisligum avbjóðingum kunnu koma út aftur í samfelagið og geva sítt íkast eitt nú á arbeiðsmaknaðinum. Vit mæla til, at tilboð sum Fountainhúsið verða styrkt, og at eitt fyribyrgjandi tilboð til børn og ung, verður sett á stovn. Fleiri ung eru í eini grásonu, har tey ikki eru ein partur av einari skipan, sum kann lofta teimum, og tey eru ei heldur nóg illa fyri til at hava tørv á psykiatriska viðgerð. Fyri hesi er góður møguleiki at arbeiða fyribyrgjandi so tey ikki enda sum viðgerðar krevjandi psykiatriski sjúklingar.

FYRIBYRGJANDI TILBOÐ FYRI BØRN OG UNG

Sinnisbati hevur í nøkur ár miðvíst arbeitt við tilboði til hesi ungu, sum eru millum 12-25 ár. Sinnisbati heldur, at Headspace er rætta loysnin. Headspace er eitt tilboð, kent úr Danmark, bygt á eitt átak av australskum uppruna. Headspace veitir ókeypis ráðgeving til børn og ung í aldrinum 12-25 ár. Grundsjónarmiðið er, at eingir trupulleikar eru ov stórir ella ov smáir - her kann prátast um alt frá sjálvsvirði, hjartasorg, angist, skúla og útbúgving. Tað er út frá fortreytunum hjá børnunum og teimum ungu, og tey kunnu eisini vera púra dulnevnd, og koma beint inn av gøtuni. Royndirnar við Headspace í Danmark eru ómetaliga góðar, og av norðurlendska vælferðarmiðdeplinum er tað kosið sum Best Practice innan økið í 2016. Harafturat vísa kanningar, at Headspace heldur teimum ungu í útbúgving, fyribyrgir at sálarstøðan versnar, og sparir tí samfelagnum fyri útreiðslur í sambandi við lækna, sálarfrøðing, innleggingar og útmeldingar frá útbúgvingum. Sinnisbati hevur eitt samstarv við Headspace Danmark um at byrja eitt slíkt tilboð í Føroyum – men fígging má til. Headspace dúvar upp á sjálvboðin fólk, sum eru sett eftir krøvum til fakligar og menniskjaligar førleikar. Afturat eru tvey starvsfólk, sum leiða Headspace depilin, sum skulu góðskutryggja tilboðið. Umframt fast fakfólk eru fleiri fakfólk knýtt at Headspace til supervisjón, ráðgeving og vegleiðing. Headspace er eitt stað, har tey ungu koma inn gjøgnum eina hurð, og sum er eitt tilboð har fleiri myndugleikar, kommunur, land og stovnar samstarva um fígging – og um at hjálpa teimum ungu í felag.

Hetta eru nøkur av teimum ynskunum, sum Sinnisbati í valstríðnum hevur víst á í tí valskránni, sum felagið undan løgtingsvalinum 2019 hevur orðað. Hon er at finna á heimasíðu felagsins.

Hetta skrivið er sent øllum løgtingslimum. Sinnisbati vónar, at innihaldið verður tikið til eftirtektar í komandi samgonguskjalinum, soleiðis at sálarheilsu- og psykiatriska økið verður sett á politisku dagskránna og uppraðfest. Í heyst í fjør bleiv ein heildarætlan fyri sálarliga heilsu handað fyrrverandi landsstýriskvinnu í Heilsumálum. Vit vóna, at kommandi løgting og landsstýri vil arbeiða víðari við átøkunum og seta tey í verk.

Sálarsjúka er ikki eitt val – politikkur er. Nú er valið tykkara!

Vegna Sinnisbata,

Laura Apol, aðalskrivari

Mynd_

Avvarðandibólkur byrjar í næstum, ætlaður ungum millum 18 og 35 ár

Avvarðandibólkur ætlaður ungum millum 18 og 35 ár, byrjar í heyst, 8 ferðir hóskvøld, Sí dato niðanfyri.

  • 17. oktober kl. 19-21
  • 24. oktober kl. 19-21
  • 31. oktober kl. 19-21
  • 14. november kl. 19-21
  • 21. november kl. 19-21
  • 28. november kl. 19-21
  • 5. desember kl. 19-21
  • 12. desember kl. 19-21
Hvørjum er tilboðið ætlað?
Ert tú, ella kennir tú ein, sum er avvarðandi at einum, sum hevur sálarsjúku? So er her eitt tilboð ætlað tær sum er millum 18 og 35 ár! Har er avmarkað pláss, so tað er um at tekna seg til sum skjótast. Freistin er 15. oktober. Har er eitt gjald uppá 300 kr.

Avvarðandibólkarnir hjá Sinnisbata eru bólkar, har umleið 6-10 avvarðandi møtast.  Endamálið við bólkunum er, at ein kann hitta fólk í líknandi støðum, og at luttakararnir kunnu stuðla hvør øðrum og veita hjálp til sjálvhjálp. Sostatt er tilboðið ikki eitt viðgerðar tilboð, men luttakararnir kunnu saman finna loysnir og deila royndir.

Bólkarnir verða stuðlaðir av fakfólkið, sum hevur serkunnleika innan økið. Luttakararnir og fakfólkið eru áløgd tagnarskyldu eftir galdandi reglum.

Felags fyri avvarðandi kann vera, at tey eisini verða rakt, tá ein í familjuni gerst sjúkur. Familjustøðan broytist. Nógv kenna seg ørkymlaði, ráðaleys og máttleys. Eru møguliga ráðavill í mun til, hvussu tey skulu handfara tann rakta, ávíkavist tætt familja ella vinir.

Endamálið við sjálvhjálparbólkunum er m.a., at avvarðandi fáa møguleika at hitta onnur í somu støðu, eitt frírúm, at hittast uttanfyri sjúkrahúsið og fáa góð ráð frá øðrum avvarðandi og á hendan hátt fáa orku, at halda áfram, at stuðla teirra kæru, ið gerast sálarsjúk, eitt skifti í lívinum, ella við jøvnum millumbilum.Tey avvarðandi kunnu tosa opið og erligt um upplivingar, trupulleikar og kenslur, sum hava við teirra støðu sum avvarðandi at gera.

Bólkurin verður skipaður við undirvísing, felagspráti, psykoedukatión og sosialum tiltøkum.

Er tað nakað fyri teg?

Ynskir tú at koma við í bólkin, kanst tú melda teg til umvegis tilmeldingarskjalið her á heimasíðuni. Um tú hevur spurningar hesum viðvíkjandi, kanst tú ringja til Sinnisbata á tlf. 59 7913 ella skriva til okkum á sinnisbati@sinnisbati.fo, ella umvegis Facebook.

Rósa Samuelsen

Míni hjartamál eru tey bleytu virðini ❤

2019-08-29 - Rósa Samuelsen

Góðu veljarar. Tað, sum stendur mínum hjarta nær er at betra um umstøðurnar hjá menniskjum, sum ikki hava tað gott. Í dagligdegnum varnast vit oftani ikki, at tað eru fólk, sum treingja til hjálp, ikki fyrr enn tað rakar ein sjálvan ella ein av okkara kæru, merkja vit veruligani, hvussu meint tað rakar, ikki bara tann, sum er raktur, men alla familjuna.

Skulu vit meta okkum sum eitt vælferðarsamfelag, so er neyðugt at vit taka hond um tey, sum eru veik, sjúk og okkara gomlu í samfelagnum.

Eitt samfelag, sum tekur sær av teimum veiku er eitt ríkt land fyri øll.

Eg vil arbeiða fyri :

Viðgerðartrygd. Ongin skal bíða í meira enn 30 dagar fyri at koma í viðgerð. Likam- og sálarheilsa skal líkastillast. Vit skulu hava eitt heilsuverk, sum er á hædd við okkara gannalond.

Tað skal eingin munur vera á, hvørja sjúku ein verður raktur av. Tað er oftani skjótari at fáa hjálp fyri eina likamliga sjúku, sjálvt um bíðilistin eisini er alt ov langur. Tá talan er um sálarligar sjúkur ella sálarligt órógv, so rakar tað eisini meint. Sum við øllum øðrum sjúkum, longri tíð tað tekur at koma í viðgerð, verri verður sjúkan. Psykiatriska økið skal hava hægri raðfesting og lúka somu krøv sum verða sett í okkara grannalondum. Vit hava amboðini, Heildarætlanin fyri Sálarheilsu er gjørd og skal setast í verk.

Rehabiliteringætlan : Likamlig, sálarlig og sosial, skal tryggjast við lóg.

Sálarfrøðilig hjálp, viðlíkahaldsvenjing, talulæra skal veitast til fólk, sum eru rakt av sjúku ella skaða, so tey koma fyri seg aftur.

Sosiala- og almannaøkið. Góða tilgongdin skal endurskoðast og mennast.

Børn, ung og familjur við serligum tørvi, skulu hava eitt stað at venda sær til. Tvørfakliga samskipa tænasta.

- Hond skal takast um tey avvarðandi. Ein samskipari/talsfólk skal vera í boðið fyri at lætta um byrðarnar, sum avvarðandi hava í dag.

Fólkaskúlin og dagstovnaøkið skulu endurskoðast og styrkjast. Lærarar ognámsfrøðingar skulu hava eftirútbúgving innan serøki. Vit skulu hyggja eftir okkara grannalondum og læra, hvussu tey taka hond um børn við avbjóðingum. Minimum normeringar.

Eftirskúli fyri ung við serligum tørvi skal setast á stovn. Tað eru fleiri ung, sum eru liðug við 10 flokk, sum ynskja at koma á eftirskúla, líknandi Rásina. Fleiri høvdu havt gleði av at komi á eftirskúla, har landbúnaður og djórahald eisini var ein partur av tilboðnum.

- Vit skulu hava serstøk tilboð til kvinnur, sum hava rúsdrekka- ella rúsevnatrupulleikar. Gransking vísir, at kvinnur hava heilt serligan tørv, tá tað kemur til rúsdrekka- og rúsevnisviðgerð, eins og at familjur, raktar av misbrúki, verða sera hart raktar.

Børn og ung, har álvarslig sjúka ella misnýtsla av rúsdrekkaevnum er ein partur av uppvøkstrinum, skulu hava tilboð um viðgerð. Í okkara grannalondum eru lógir, sum tryggja børnum viðgerð (Barneindragelse)

Eldralógin skal endurskoðast, umframt fíggjarleisturin, tænastustøði hækkast og minimumsnormeringar og tyngdarmeting verður ein partur av endurskoðanini.

Tað eru alsamt fleiri børn, sum hava serligan tørv, sum mett verður ikki kunnu verða einsamøll heima eftir skúlatíð. Tí er neyðugt at fáa Frítíðarskúlatilboð til børn frá 1. Flokki til og við 6 flokki, við serligum tørvi í Vágum.

Stórur tørvur er á búð-, umlættingarplássum og dagtilboðum til fólk undir 67 ár viðseinheilaskaða og Alzheimer, har viðlíkahaldsvenjingar og aðrar aktuellar tænastur eru ein partur av tilboðnum.

Ein endurmenningardepil (Rehabiliteringssdepin) má gerast, so vit hava virðilig tilboð til fólk, sum hava brúk fyri at koma fyri seg aftur.

Seinárinini av kynsligum ágangi eru ógvusligar, tí er neyðugt at hyggja eftir um tilboðini sum verða veitt eru nøktandi. Talið av fólki, sum hava verið úti fyri kynsligum ágangi, sum leita sær hjálp er støðugt vaksandi. Higartil í ár hevur Kris havt um 70 fólk í viðgerð, leyslig hagtøl frá sálarfrøðingum siga, at talið har eisini er støðugt vaksandi.

Búðstaðir til fólk við serligum tørvi. Tað skal verða ein sjálvfylgja, at ung við serligum tørvi, skulu kunna búgva í egnari íbúð ella í búfelagskapi.

Hetta eru stór mál at seta sær fyri, men samstundis sera týðandi mál. Fáí eg møguleikan, vil eg berjast fyri at fáa sett hesi mál í eitt komandi samgonguskjal.

Eg heiti inniliga á teg um at stuðla hesum.

Set X við Rósu Samuelsen

valevni til Løgtingið fyri Sambandsflokkin

Erhard Joensen

“Har er onki at ivast í. Tú hevur ADHD”

2019-08-29 - Erhard Joensen

Hetta verður mín seinasta grein áðrenn løgtingsvalið leygardagin og hetta er ein persónlig grein. Eg vil samstundis nýta høvið, at geva Pól Huus Sólstein viðurkenning fyri at tosa alment um sína sálarsjúku, og samstundis geva sítt ískoyti til, at vit í felag, sum samfelag, kunnu bróta tøgnina viðvíkjandi sálarsjúku.

Tað var ein vanligur, ófýsin februardagur í 2017, aftaná fleiri samrøður og útgreining hjá einum sálarlækna, at hann segði mær, at eg hevði ADHD. Eg hvakk við. Eg? ADHD? Nei, tað kundi hann gloyma alt um.

Tað gekk ein góð løta, áðrenn eg yvirhøvur skilti, at hetta var ein diagnosa. Eg ánaði ikki hvat tað var. Eg hevði hoyrt um onkrir smádreingir, ið høvdu hesa diagnosuna, og at teir kundu vera serliga ólátaðir og nøkur órógvandi element í fólkaskúlanum. Eg hevði altíð sitið í frið.

Hví endaði eg hjá sálarlækna í 2017?

Søgan frammanundan er tann, at eg havi starvast sum stjóri á tveimum alifyritøkum síðstu nógvu árini, fyrst í Føroyum og síðan í Danmark. Fyrst bygdu vit eina alifyritøku upp í Vági, ið nú er seld til Bakkafrost, og í Danmark var eg, sum stjóri, partur av etableringsfasuni í fyrstu alifyritøkuni í heiminum, ið alir laks á landi. Og eg helt ongantíð frí. Bókstaviliga. Eg dugdi ikki, at halda frí. Hetta hevur allarhelst ávirkað mína familju í nógv ár, eins og meg sjálvan.

Fyrstu ferð eg small um var á summri í 2008. Eg small um á kontórinum og fekk at vita frá læknunum, at eg hevði fingið eitt alvorligt stress-anfall. Eg lá í songini í nakrir dagar og byrjaði síðan at arbeiða aftur, hóast teir staðiliga frámæltu hetta.

Tað hendi aftur í oktobur í 2017. Eg small um. Hesuferð var enn og verri. 1 tími er vekk úr minninum, ímeðan eg eri komin úr stovuni við sjúkrabilinum til Suðuroyar Sjúkrahús.

Eg fekk onkra stabiliserandi kemiska blanding frá móttakandi læknanum á Suðuroyar Sjúkrahúsi, og fekk so annars at vita, at eg hevði verið heldigur, tí hetta var absolutt ikki at spæla við. Heldigur? Var tað nakað, ið eg ikki føldi meg henda fyrrapartin í oktobur, var tað heldigan. Men alt er relativt, verður sagt og alternativið var ikki so hugaligt at hugsa um.

Eg fekk greið boð frá móttakandi læknanum á SS, at eg beinanvegin skuldi fáa fatur í einum sálarlækna, fyri at fáa eina útgreining og koma í viðgerð beinanvegin. Og so fekk eg at vita, at hetta ikki kundi bíða. Um eg ikki fekk fatur á einum í Føroyum, skuldi eg fara til Danmark at fáa hjálp.

Men eg eri heldigur
Aftaná at hava fingið diagnosuna mátti eg seta meg inn í hana, og jú longri eg las, jú meiri gav lívið seinastu árini meining. Óbehandlað ADHD hevur fylgisjúkur við sær og tað vóru hesar, ið høvdu víst seg sum symptomir, ið eg var kannaður fyri seinastu árini.

Samanumtikið var hetta allarhelst besti februardagurin í mínum lívið. Eg kom í medicinska viðgerð, ið hevur broytt mítt lív.

Eg var og eri heldigur. Eg fekk fatur á einum privatum sálarlækna beinanvegin.

Um eg hevði skula ígjøgnum almennu skipanina, hevði eg skula bíða í mánaðir, ja, kanska ár. Eg dugi ikki at yvirskoða avleiðingarnar av, at staði á einum bíðilista í langa tíð, hvørki fyri meg sjálvan ella tey avvarðandi.

So góðu landsmenn- og kvinnur. Eg meini tað tá ið eg sigi, at vit skulu javnseta fysiskar og sálarligar sjúkur. At vit innan eitt stutt áramál skulu bjóða øllum okkara borgarum eina trygd fyri, at tað verdur tikið hond um tey beinanvegin tey gerðast sjúk.

Eg havi roynt tað, so eg veit hvat eg tosið um.

Sambandsflokkurin meinar tað, tá hann sigur, at allir borgarar skulu hava 30 daga viðgerðartrygd.

So vel Sambandsflokkin tann 31. august.

Vel Erhard

Jens Arni Leo Hammerfoss

Sálarheilsa fyri øll

2019-08-28 - Jens Arni Leo Hammerfoss

Nógv hevur verið tosað um sálarhjálp til børn og ung, gamaní, men ein stórur bólkur av fólki millum 18 og 60 ár verða umlopin. Tað er ikki rætt og ei heldur sømiligt fyri okra borgarar.

Eftir at hava hoyrt fleiri úttala seg um hetta í almenna rúminum, og somuleiðis við meg persónliga, má ásannast, at støðan er verri, enn jeg dugdi at ímynda mær.

Avlasting, røkt og endurvenjing fyri vaksin við sálarsjúku er als ikki nøktandi. Avvarðandi kenna seg slept upp á fjall, tá tey mugu taka sær av tí sálarsjúka. Hjálpin er ikki nøktandi, tá ið tey verða útskrivað. Eitt dømi var, at viðkomandi fekk sína sjúku staðfesta og varð síðani útskrivaður. Viðkomandi endaði við tunglyndi, har ábyrgdin av røkt varð løgd á tey avvarðandi.

Uppraðfesting

Týdningarmikið er, at okur hækka støðið og játtanina til psykiatriska økið í heilsuverkinum fyri at viðgera og lofta hesum fólkum, tá ið teimum tørvar tað. Somuleiðis, at røkt og endurvenjing verður givin, tá ið tey eru útskrivað, so tey fáa ta hjálp, teimum tørva, til eitt betri lív.

Til síðst vil jeg nevna, at okur vilja javnseta sálarsjúku við aðra sjúku og víðka um tilboðið til sálarsjúk.

Javnaðarflokkurin vil raðfesta heilsuøkið hægri, og sum liður í tí vil jeg arbeiða fyri, at sálarheilsuøkið í Føroyum verður tillagað tørvin hjá tí sálarsjúka.

Jens Arni Leo Hammerfoss, valevni Javnaðarfloksins

Skærmbillede 2019-08-27 kl. 14.23.52

Viðgerðartrygd og rehabilitering – eitt samfelag fyri øll

2019-08-27 - Rósa Samuelsen

Ongin skal bíða í meira enn 30 dagar fyri at koma í sjúkraviðgerð. Tað skal ikki gerast munur á, um talan er um likamligar ella sálarligar sjúkur ella sálarligt órógv - tær skulu líkastillast og uppraðfestast.

Í dag eru fleiri fólk, sum eru sera hart rakt, tí tað manglar eitt samansett tilboð (ein pakkaloysn). Tað er ikki nóg gott skipað samstarv millum allar instansir, sum hava ábyrgdina av ymsu veitingunum.

Tað eru fólk, sum eru liðugt viðgjørd frá sjúkrahúsinum. Tað eru fólk, sum í drúgva tíð sita inni á sjúkrahúsi, fólk sita heima við hús, sum sita innilæst í egnum kropp, tí tey ikki hava fingið tað hjálpina teimum tørvar. Fólk, sum í nógv ár ikki hava fingið nakra hjálp, skaðin er hendir, sjúka hevur rakt. Lýðingarnar eru stórar, fyri tann, sum er sjúkur og familjuna sum heild. Ein vónleys tilvera fyri allar partar.

Eitt tað ringasta er at gerast sjúkur, men tað versta er ikki at fáa hjálp, tí tá ferð øll familjan í knús.

Sambandsflokkurin hevur víst handling

Í rúma tíð hevur Sambandsflokkurin málrættað, í tøttum samstarvi við dugnalig fakfólk, sett rehabilitering á breddan.

Á fólkafundinum í 2012 hevði eg, fyri Sambandsflokkin eina framløgu undir heitinum - Eitt samfelag fyri øll, Rehabilitering, har breiðið tørvurin varð lýstur.

25. oktober 2018 skipaði Sambandsflokkurin fyri einum almennum fundi um Rehabilitering, undir heitinum - At venda aftur til lívið og gerandisdagin. Á fundinum greiddi formaðurin í Rehabiliteringsforum Danmark, Claus Vinther Nielsen frá skipanini í Danmark. Hann vísti á, at tann leisturin, sum Sambandsflokkurin legði fram, er ein av bestu loysnunum og ynski hann somu skipan í Danmark. Áhugin var so stórur, at hann kom við einari innbjóðing til Altjóða fundin um rehabilitering, sum verður í Danmark í sept 2020, har hann ynskti, at júst hesin leisturin bleiv lagdur fram.

Sambandsflokkurin hevur eisini í verki víst, at handling er aftanfyri, við at leggja tvey uppskot fyri Løgtingið, har annað var eitt uppskot til samtyktar at gera eina menningarætlan um rehabilitering fyri Føroyar. Uppskotið bleiv einmælt samtykt av Løgtinginum, so landsstýrið skal fyrireika og leggja fyri Løgtingið eina menningarætlan við greiðari visjón og ítøkiligum málum um samskipaða tvørfakliga endurmenning fyri Føroyar, sum tryggjar rættindi og skyldur hjá borgarunum. Tá menningarætlanin er gjørd, skal hon leggjast fyri Løgtingið sum frágreiðing til aðalorðaskifti. So longu nú kann man siga, at arbeiðið er farið í gongd.

Sambandsflokkurin vil hava yvirskipaða lóg fyri Rehabilitering (likamliga, sálarliga og sosialt), sum bygd verður á rehabiliteringshugtakið hjá WHO. Ein tilgongd, har eitt fólk við førleikatarni,- sálarliga ella likamliga- tey avvarðandi og fakfólk samstarva. Endamálið er at geva teimum fólkum eitt sjálvstøðugt og innihaldsríkt lív, sum hava fingið - ella eru í vanda fyri at fáa - álvarsliga skerd evni, kropsliga, sálarliga ella sosialt, fyri at virka í samfelagnum.

Tað verður í dag, alt ov nógv fokuserað uppá at deila ábyrgd av uppgávunum, ístaðin fyri at hava felags fatan at skapa samanhangandi tilboð út frá tørvinum hjá sjúklingurin og hvat hann megnar og ynskir. Avvarðandi parturin er sera týdningarmikil, tí skalavvarðandi verða ein sjálvsagdur partur, har hædd verður tikið til tørv, ynski og hvat avvarðandi megnar. Ein felags loysn fyri familjuna sum heild.

Talan er um sálarsjúkur, krabbameinssjúkur, apopleksi og aðrar neurologiskar sjúkur, giktasjúkur, hjarta- og æðrasjúkur, lungnasjúkur, vødda- og beinagrindssjúkur og diabetes.

Tørvurin á rehabilitering er risastórur í Føroyum. Vit kunnu ikki blíva við at bíða, men mugu gera nakað munagott skjótt. Meira við bíða størri og massivari verður trupulleikin, vit síggja nú stórar menniskjaligar avleiðingar fyri tann, sum er raktur og familjuna rundanum. Eisini fyri samfelagið eru avleiðingar stórar.

Sambandsflokkurin vil framvegis arbeiða í tøttum samstarvi við fakfólk á økinum. Fyri Sambandsflokkurin er viðgerðartrygd og rehabilitering eitt krav, um flokkurin kemur í eina samgongu.

Vit vilja hava einar Føroyar, sum onnur lond kunnu spegla sær í. Eitt samfelag við starvsfólkum á fakligum høgum støði, har tað verður spennandi og avbjóðandi at arbeiða og búgva.

Eg heiti inniliga á teg, um at stuðla mær, um vit eru samd.

Rósa Samuelsen

valevni til Løgtingið fyri Sambandsflokkin