TÍÐINDI

rætta (1)

Viðmerkingar til innslag í Degi & Viku frá 22. mai 2020

Sinnisbati ynskir við hesum at vísa takksemi fyri, at Kringvarpið í Degi & Viku enn einaferð vísir á umstøðurnar, tá tað kemur til ung og sálarheilsu. Økið er sera fjølbroytt, og tað kann kennast torført hjá teimum flestu, at fáa greiðu á, hvørji tilboð eru á økinum. Eisini kann tað kennast torført at fáa greiðu á, hvar tað er mest skynsamt at seta inn, fyri at bøta um korini hjá teimum ungu sum stríðast sinnisliga og hava trupulleikar av vanligum liviumstøðum, sum serliga stinga seg upp, tá ein er ungur. 

Tað er sera jaligt, at Fólkaheilsuráðið hevur latið gjørt eina stóra kanning, sum gevur eina støðumynd av, hvussu sálarheilsan er millum føroyingar. Sum áður víst á frá nógvum aktørum, so eru hagtøl sum heild ein mangul í Føroyum. Tí er hetta eitt jaligt íkast, sum ger, at tað ber til at seta tøl á tann tendensin vit, saman við mongum øðrum, hava sæð og víst á í fleiri ár. 

Sinnisbati ynskir at leggja fylgjandi viðmerkingar til innslagið í Degi & Viku frá tann 22. mai 2020 (sí innslagið her: http://kvf.fo/innslag): 

Spurningurin um, hví fleiri ung í Føroyum stríðast við sinnisligar avbjóðingar sum eitt nú ótta og angist og at fleiri somuleiðis hava avbjóðingar við einsemi, er ein spurningur, sum fer í fleiri ættir. Tað ger svarið tískil eisini. Magni Mohr, formaður í Fólkaheilsuráðnum vísir í innslagnum á, at ein partur av frágreiðingini kundi verið, at vit í Føroyum hava fyri, at fara uttanlands at nema okkum útbúgving. At fara undir hægri lesna er krevjandi. Tað krevur nógv av tí einstaka og tí eisini at ein er førur fyri at megna ta avbjóðingina í tí løtuni ein fer undir lesnaðin. Hetta merkir sjálvsagt, at tey ungu, sum hava avbjóðingar, í stóra mun ikki fara. Hin vegin er tað at vera verandi í Føroyum í stóran mun eitt val, somuleiðis sum at fara uttanlands at nema sær útbúgving er eitt val. Tí eru óivað líka nógv ung í Føroyum, sum ikki hava hesar avbjóðingarnar, og at lutfalsliga høga talið kann frágreiðast út frá fleiri øðrum parametrum. Eitt nú vantandi tilboðum á økinum og okkara vantandi mentan um opinleika í samfelag okkara.

Kanningin sum Fólkaheilsuráðið hevur fingið til vega verður samanborin donsk tøl. Í Danmark eru fleiri tilboð til ung, sum eru við til at lofta teimum, soleiðis at støðan hjá teimum ikki versnar. Eitt nú eru ókeypis sálarfrøðilig tilboð hjá fleiri kommunum.  Ungdómsráðgeving, eitt nú Headspace, sum virkar fyribyrgjandi, telefon- og kjattráðgeving alt samdøgrið og samrøðu- og viðgerðarbólkar, sum bæði virkar fyribyrgjandi og linnandi. Umframt hetta eru sett á stovn psykiatrisk tilboð, sum innihalda fleiri bráðfeingistænastur, sum eitt nú psykiastriskt skaðastovutilboð, telefonlinjur og tættari tvørfaklig samstørv millum aktørar á summum økjum. Hesi tilboð eru fá av mongum, sum ein kundi víst á, hóast Danmark ei heldur er framgonguland á øllum økjum. Út frá hesum kann tað tó kennast torført at samanbera Føroyar við Danmark, tí fortreytirnar eru so ymiskar og fleiri av tilboðunum ikki eru til. Sinnisbati hevur saman við fleiri øðrum feløgum og aktørum, ferð aftaná ferð víst á støðuna á økinum við ítøkiligum tilmælum. Tað er jaligt, at fleiri batar eru framdir seinastu árini, men politiska raðfestingin av økjunum hevur sum heild verið ov lítil í ov mong ár, alsamt meðan støðan er versnað, og tær peningaupphæddirnar sum eru settar av til økið, tykast ikki at røkka nóg langt, sum ynskir eru um. 

Sinnisbati ynskir við hesum at takka teimum, sum traðka fram, greiða frá síni søgu, eru við at skapa enn betri karmar fyri fólkivið sinnisligum avbjóðingum í Føroyum og sum fer aftaná fer eru har, tá á stendur. Talan eru um tey sum eru sjúk, hava verið sjúk og øll tey avvarðandi, fakfólk, feløg og stovnar, sum hvønn dag stríðast fyri, at umstøðurnar og lívið skal gerast betri hjá øllum pørtum. 

Sinnisbati hevur í dag sent landsstýrismanninum í Heilsumálum ein fyrispurning um fleiri av omanfyristandi viðurskiftum og spurt nær vit kunnu vænta, at tilmælini í Heildarætlanini fyri sálarliga heilsu, sum blivu handað fyrrverandi landsstýriskvinnuni á Altjóða Sálarheilsudegnum hin 10. oktobur 2018, verða sett í verk.

Til ber at taka heildarætlanina niður her: 2018.10 Heildarætlan fyri sálarliga heilsu í Føroyum

rætta (1)

Ársaðalfundur í Sinnisbata, 3. juni

Aðalfundurin hjá Sinnisbata verður mikudagin 3. juni kl. 19:30. Fyri best møguligt at fylgja tilmælunum hjá heilsumyndugleikunum um frástøðu og í mesta lagi 50 fólk savnaði, er neyðugt at tekna seg til aðalfundin. Soleiðis kunnu vit fáa eitt greitt yvirlit yvir, hvussu stórt høli tørvur verður á.

Aðalfundurin verður stroymdur á Facebook-síðuni hjá felagnum.

Skrá sambært viðtøkunum:

  • Val av orðstýrara
  • Ársfrágreiðing formansins
  • Grannskoðaðan roknskap fyri seinasta rakstrarár felagsins
  • Møguligar lógarbroytingar
  • Limagjald fyri komandi ár
  • Nevndarval
  • Val av grannskoðara
  • Ymiskt

Uppskot til lógarbroyting skulu vera nevndini í hendi 14 dagar áðrenn aðalfund

Til ber at tekna seg umvegis heimasíðu okkara, her: http://sinnisbati.fo/tidindi/tekna-teg-til-arsadalfundur-i-sinnisbata-2020/

Nærri kunning kemur seinni.

rætta (1)

Felags áheitanarskriv til landsstýrisfólk og løgtingslimir

Hósdagur 7. mai 2020

Til landsstýrisfólk og løgtingslimir

11. mars varð boðað frá, at føroyska samfelagið skuldi setast niður í ferð orsakað av koronafarsóttini. Bert ein minniluti av føroyingum eru higartil smittað, enn færri eru vorðin álvarsliga sjúk, og tað fegnast vit um. Vit kunnu vera errin av skjótu og effektivu handfaringini av koronafarsóttini, men eisini mugu vit ásanna, at so at siga allir samfelagsbólkar eru raktir av tiltøkunum, sum myndugleikarnir settu í verk. Spurningurin er, um vit megnaðu at tryggja heilsuna hjá teimum sárbærastu samfelagsbólkunum. Ein spurningur, ið krevur svar her og nú, og sum væntandi eisini krevur stór átøk og fíggjarliga hjálp í drúgva tíð frameftir. 

Frælsisrættindini skerd

Í einum rættarsamfelagi eru undantaksstøður, tá ið vit mugu góðtaka avmarkingar í persónliga frælsinum hjá borgarunum, sum vit eitt nú hava sæð seinastu mánaðirnar, men við teimum fylgja nógv krøv til myndugleikarnar. 

Eitt av krøvunum er, at tiltøkini eru proportional, og tað merkir, at tiltøkini ikki mugu raka harðari, enn neyðugt. Harafturat er tað avgerandi, at viðkomandi fakbólkar og umboð frá sivilsamfelagnum verða hoyrd og eru við í eftirmetingum av støðuni so hvørt. Eisini  er neyðugt, at tey verða tikin við upp á ráð, tá ið átøk skulu verða sett í verk, sum skulu lofta teimum, ið mistu ella fara at missa fótafestið sum ein beinleiðis ella óbeinleiðis avleiðing av strongu tiltøkunum.

Áhugafelagsskapirnir skulu takast við í arbeiðið frameftir

Í royndini at avbyrgja smittuna og fyribyrgja eini búskaparligari kreppu, stúra vit fyri, at tað í ov lítlan mun verður tikið atlit at teimum samfelagsbólkum, ið frammanundan høvdu avbjóðingar. Eitt nú fólk, ið hava trupulleikar við misnýtslu, álvarsligar sjúkur - likamligar sum sálarligar, avvarðandi hjá teimum, og familjur, har harðskapur og ágangur eru partur av gerandisdegnum. Kanningar vísa, at tað eru sárbærastu bólkarnir í samfelagnum, sum verða harðast raktir. Tað eru tí tey, sum frameftir skulu gjalda hægsta prísin.

Hóast tey flestu nú skjótt kunnu venda aftur til ein líkinda gerandisdag, so kunnu vit vænta, at fleiri fara at fáa mein langt fram í tíðina. Vit óttast, at summi fara at detta niður ímillum og fáa torført við at reisa seg aftur. Vit heita tí inniliga á myndugleikarnar um at taka áhugafelagskapir við í arbeiðið frameftir fyri at tryggja, at øll verða við.

Menniskjansligu avleiðingarnar ávirka langt fram í tíðina

Nú samfelagið spakuliga letur upp aftur, hoyra vit um tað trýst, sum fólk hava livað undir, og bíðilistarnir til ymsu tilboðini vaksa. Støðan er sostatt álvarsom fyri einstaklingin, men eisini er vandi fyri, at tær skipanir, sum skulu lofta hesum fólkunum, verða ovbyrðaðar. 

Stúranirnar um harðskap, misnýtslu og ágang eru veruligar hjá nógvum. Serliga hjá børnum og ungum, sum vaksa upp í familjum við samansettum sosialum avbjóðingum. Eisini eru nógv, sum kenna seg ótrygg í núverandi støðuni og stúra fyri at missa síni kæru. Fyri nógv eru avbjóðingarnar vorðnar størri, nú tey ikki hava fingið tað frírúm, sum dagtilboðini kunnu vera, og tað eru bólkar, sum frammanundan hava trupult við at leita sær hjálp.

Tað kann vera sera trupult at hugsa klárt, at varðveita yvirlit, og at hava orku at seta seg í samband við stovnar og myndugleikar. Sjálvsálitið er undir trýsti, og neyðugt er hjá hesum at fáa hjálp til at síggja ymsu møguleikarnar, ið finnast, umframt stuðul til at samskipa bæði privatar og almennar loysnir.

Summir felagsskapir hava upplivað at áheitanirnar fækka, og eftir umstøðunum hevur hetta verið væntað. Millum annað tí støðan hevur havt við sær, at nógvur ótryggleiki er kring umstøðurnar í heiminum, óvissa er um arbeiðsstøðuna hjá fólki, og onnur samfelagsviðuskifti hava gjørt innrás í teirra hugaheimi. Tí eru millum annað kvinnur og familjur, ið eru ávirkaðar av harðskapi, í einari serliga sárbærari støðu, umframt at tey undir vanligum umstøðum kunnu kenna tað torført at leita sær hjálp. Hjá fleiri av felagsskapunum, hevur avbyrgingin somuleiðis havt við sær avleiðingar fyri tey, sum eru byrjað í viðgerð av ymiskum slag, og nú einki samband hava við viðgerðarstovnin. Tey eru farin at tosa um sínar kenslur, upplivingar, og tey trauma, sum tey hava verið ella fara ígjøgnum, men standa nú myndaliga talað við einum opnum sári, sum ikki lekist av sær sjálvum.

Barnaverndir kring landið fáa somuleiðis færri fráboðanir, og færri tilvísingar eru til psykiatriina, men hetta merkir sjálvsagt ikki, at minni er at boða frá. Myrkatølini eru væntandi høg, og trýstið fer at koma. 

Aðrir felagsskapir uppliva nógv fleiri áheitanir frá fólki við ymiskum sosialum avbjóðingum og stúranum um eitt nú broyttar lívsumstøður, um væntaðar broytingar, um avvarðandi, sum eru vorðin verri fyri sinnisliga, um økta rúsdrekkanýtslu, um øktan harðskap, einsemi og sjálvmorðstankar. Frætt verður frá fleiri, serliga ungum, sum fyri fyrstu ferð uppliva eyðkenni av strongd vegna broyttu liviumstøðurnar, sum koronakreppan hevur havt við sær. Summi, ið hava upplivað sálarsjúku, siga seg eisini uppliva, at sjúkan vernar í hvørjum.

Væntandi kunnu fleiri teirra fáa tørv á teimum viðgerðum og tilboðum, sum fleiri felagsskapir veita. Neyðugt er at brynja stovnar og felagsskapir til ein størri tørv um stutta tíð. At summi ikki leita sær hjálp og viðgerð í løtuni kann í ringasta føri hava við sær, at eyðkennini kunnu versna og ein kann gerast so sjúkur, at vantandi viðgerð kann gerast drúgv, umframt at sjúkan kann gerast álvarsamari,og tí verri at viðgera. 

Børnini eru serliga sárbær, nú ótryggleiki hevur valdað, og spurningar eru um, hvat tey kunnu vænta, tá ið tey koma aftur á stovn og í skúla. 

Summi av hesum børnum hava undan koronafarsóttini upplivað, at tað kann vera torført at hugsavna seg um heimaarbeiði í heiminum, og seinastu vikurnar við heimaundirvísing kunnu hugsast at hava verið serliga truplar. Felagsskapir vísa á, at børn og ung, sum vaksa upp í heimum við ymiskum sosialum avbjóðingum, hava tað trupult í hesum tíðum við korona. 

Samstundis sum eftirspurningurin er nógv øktur seinastu tíðina hjá fleiri felagsskapum, eru ikki resursir til at hjálpa øllum. Koronakreppan hevur umframt tað gjørt, at fíggjarliga grundarlagið undir virkseminum er hart rakt. Inntøkugrundarlagið hjá flestu okkara er skert, tí tað er tengt at stuðul-virksemi, sum er útsett ella avlýst. 

Vit heita tí inniliga á myndugleikarnar um at taka áhugafelagskapirnar við upp á ráð, tá ið komandi átøk verða sett í verk soleiðis, at vit tryggja, at røddin hjá teimum sárbærastu verður hoyrd. Eisini heita vit á myndugleikarnar at hjálpa okkum at lofta teimum børnum, ungu, vaksnu og familjum, sum avgjørt hava tørv á okkara virksemi og tilboðum – og vónandi væl betur í komandi tíðina enn higartil. 

 

rætta (1)

ONGIN VEIT Í MORGIN AT SIGA

Skrivað hevur Beinta V. S. Hentze

Elin hugdi út gjøgnum vindeygað. Sólin skein oman og niðan, fuglaljóð var at hoyra allastaðni og smálombini spældu sær á bønum. Elin hevði alla grund til at vera glað og vælnøgd. Mann og trý børn átti hon, eitt heim til sína familju og bil í bilhúsinum. Arbeiði hevði hon eisini. At síggja út til, var hon sera væl fyri, bæði kropsliga og sálarliga. Hon legði myndir út í heilum, av øllum støðunum hon og familjan vitjaðu, selfie av sær sjálvari við einum positivum teksti til myndina og so eisini myndir av øllum tí lekkra matinum familjan át.

Tað ongin visti av var, at tað ber væl til at smílast, sjálvt um ein grætur innaní, ella at tað ber væl til at fara alla møguliga staðnis við familjuni, sjálvt um ein helst hevði vilja ligið heima í songini. Selfieni vóru øll redigeraði, so at ongin skuldi síggja nakað á henni.Matin á myndunum hevði hon als ikki gjørt sjálv. Tað var maðurin, sum hevði tikið sær av matgerðini tær seinastu 3 vikurnar.

Tað var bara gott, at ongin kundi koma at vitja tey í løtuni, tí hon var væl klár yvir, at tey beinavegin høvdu sæð, hvørjari støðu hon enn einaferð var enda í. Faktiskt var støðan nógv verri nú, enn hon nakrantíð hevði upplivað fyrr. Òvissan um framtíðina, frástøðan frá øllum hon var góð við, og ikki minst óttin um at ein av hennara nærmastu skuldi blívað smittaður fylti sera nógv. Heilt erligt, so fylti hesi tingini alt hjá henni.

Elin hevði ta fyrstu tíðina als ikki kunna tendra útvarpið, tí alt var um hesa herviligu sjúkuna sum kallaðist Korona. Hon bleiv so rastleys, órólig og føldi eina slíka hjartabankan sum aldrin fyrr, hvørjaferð orðið Korona bleiv nevnt. Hví góvu tey eini sjúku sama navn, sum eitt slag av øl? Nú tá hon alikavæl var komin í gongd við yvurhugsanina, so kundi hon akkurát tað sama hugsa um hetta eisini. Kanska var tað tí, at líka nógv fólk runt í heiminum doyðu av sjúkuni, sum av drekkaríði? Ella kanska var tað tí, at sjúkan var akkurát líka óálítandi sum alkoholið?  Korona kundi faktiskt gott samanlíknast við alkohol. Korona kom sníkjandi inn í heimið, Korona spurdi ikki um tú var ríkur ella fátækur og Korona hevði knúst fleiri familjur. Jú Elin var sannførd um, at tað var akkurát hendan samanlíkningin, sum hevði givið sjúkuni navnið Korona.Tað hevði jú ljóða undarligt, um Covid -19 bleiv kallað fyri Veðr ella Calsberg. So var Korona meira passaligt.

Elin reisti seg frá vindeyganum. Nú var nokk hugsa um Korona fyri í dag. Hon hevði  funnið útav, at meira hon hoyrdi, tosaði og hugsaði um Korona verri fyri bleiv hon. Tað ávirkaði bæði sinnalagið, hugsunarháttin og orkuna. Tað ringasta var óttin um framtíðina, men eisini tað at hon ikki kundi gera øll tey vanligu gerandistingini. So einkult sum, at fara til vinkonur og fáa sær eitt gott prát ella at fara ein svimjitúr. Tíbetur hevði hon fastar samtalur við fakfólk ígjøgnum ZOOM programmið. Tað hjálpti eisini nógv, at hon kundi brúka facetime, at halda kontaktina við sínar vinkonur.

Tá hon kom inn í køkin vóru børnini í gongd við eina rundu av Ludo. Korona hevði als ikki bara havt negativar ávirkanir. Aldrin áður høvdu tey havt tíð til, at vera so nógv saman sum familja. Hon sá væl á børnunum, at tey vóru ordliga livnaði upp hesar síðstu vikurnar. Har tey vóru sloppin at vera saman við foreldrunum. Men Elin mátti innrømmað, at tað sanniliga kundi vera ein útfordring, at fáa tvey tey elstu at gera skúlating, tí lítlu at sita góða og spæla, meðan hon sjálv skuldi ornað arbeiðisuppgávurnar ígjøgnum telduna. Men við góðari hjálp frá manninum, sum faktiskt eisini arbeiddi heimanifrá, hevði tað eisini gingið. Faktiskt hevði tað gingið so væl, at fleiri ting sum høvdu ligið og bíða í fleiri mánaðir, vóru gjørd liðug nú. Alt húsið strálaði, og fyri fyrstuferð í langa tíð, dámdi henni at vera heima.

Eldri sonurin rópti okkurt um, at hann var svangur. So Elin fór í gongd við at geva børnunum millummálað. Hon setti seg saman við teimum, og fekk sær ein bita. Telefonin ringdi. Tað var Linda barndómsvinkonan sum var í horninum. “ Hevur tú hoyrt útvarpið í morgun?” Sjálvandi hevði Elin ikki tendrað útvarpið, so Linda mátti fortelja hvat var sagt. “Jú tey siga, at ein kann væl møtast við fáum fólkum, um tað er uttandurað og við frástøðu”. Tær tosaðu eina langa løtu og avtalaðu so at fara ein gongutúr ein hálvan tíma seinni.

Elin var sum eitt annað menniskja tá hon kom til hús. Tað hevði verið fantastiskt at kunna tosað og tvælta við vinkonuna aftur. Sjálvt maðurin og børnini løgdu til merkis, at Elin hevði havt gott av túrinum. Teir næstu dagarnar blivu gongutúrar við vinkonunum fastur táttur í degnum. Tað var ikki bara tað, at Elin bleiv glaðari, hon fekk eisini nógv meira orku. Gerandis uppgávurnar tóktust ikki so tungar, hon hevði orku til at vera í sving og hon hugsaði ikki líka nógv um Korona.

Elin var akkurát vaknað, tá maðurin kom inn til hennara. “Nú siga tey, at børnini kunnu fara á stovn og skúla Mánadagin”. Elin klárvaknaði. Mánadagin longu? Tankarnir flugu runt í høvdinum á henni. Tað var heilt hol í høvdið í hennara verð, at koyra børn út aftur í samfelagið sum tey fyrstu. Hvat um fleiri blivu smittaði? Hon vistið av royndum, at børn vóru skjótir smittuberar. Hvat um hennara elskaðu børn fingu hendan ræðuliga virusin? Hon hevði hoyrt, at børn vóru innløgd vegna Korona. Tað var ikki langt frá, at hon eisini hevði hoyrt, at okkurt barn ikki hevði yvurlivað. Nei so kortanei, at hon koyrdi børnini longu avstað.

Elin føldi hvussu óttin vaks í sær við morgunmatarborðið. Børnini høvdu fangað, at tey sluppu í skúla og barnagarð aftur. Òttin gjørdist ikki betri, tá hon seinni um dagin tosaði við mammuna. Orðini hjá mammuni hingu sum svørt toka. “Sjálvandi skal tú koyra tey avstað. Hvat er at vera bangin fyri? Eg skilji als ikki hví tú altíð yvurdramatikiserar tingini Elin”. Mamman hevði ongantíð skilt, hvat tað var Elin stríddist við. Hon var als ikki tann einasta. Nógv vóru tey, sum hildu at nógv at hesum óttanum bert var tvætl av Elin. Okkurt slag av uppmerksomheit, hevði hon mangan fingið at vita.

Sum árini gingu, so hevði Elin faktiskt hildi, at tað var tvætl av sær. Tað var ongin normalur persónur, sum fekk hjartabankan, tí makin ikki tók telefonina. Ei heldur var tað ikki vanligt, at ikki tora summartíðir at vera einsamøll við hús saman við børnunum, tí hon var bangin fyri at okkurt hendi børninum. Hesin óttin hevði verið ein sera tung byra fyri Elin í fleiri ár. Tá hon hugsaði um tað, so byrjaði hesin óttin at koma, tá hon fekk børnini. Tað vóru bert 20 mánaðir ímillum dreingirnar, og tað hevði kravt sítt. Maðurin hevði eitt arbeiði, sum kravdi at hann var tøkur næstan 24 tímar í døgninum. So hon hevði meira ella minni verið einsamøll við dreingjunum.

Satt at siga, so hevði hon følt seg fullstendiga øðrvísi. Men hon hevði so til endans samla sær mót at innrømmað, at tað mátti professinell hjálp til. So hon hevði skaffað sær ein Sálarfrøðing. Tá hon hevði fortalt teimum nærmastu um sína støðu, hevði hon als ikki fingið tann stuðulin, sum hon vónaði at fáa. Tvørtur ímóti, so høvdu tey meira ella minni hildi hana vera tápuliga. Tað var ikki neyðugt við sálarfrøðingi. Hon skuldi bara takað seg saman, og ikki vera so bangin av sær søgdu tey.

Hetta var eisini orsøkin til, at hon hevði tað so ringt hesa Korona tíðina. Tað var als ikki tað sama, at sita við eina teldu og tosað um tingini. Stuðul frá øðrum fekk hon lítlan og ongan av. Tíbetur var maðurin raskur til at stuðla henni. Hann hevði verið hennara klettur ígjøgnum øll árini. Hann uppfordraði hana til at takað kognitiva terapt ímót Angist. Hesin bólkurin hevði verið til eina sera stóra hjálp. Eisini hevði hon verið á fleiri angist mindfulness skeiðum, sum eisini hevði verið gott fyri hana.

Hon hevði havt ein sera góðan og innihaldsríkan dag við nógvum aktivitetum, sum høvdu hjálpt henni at halda tankarnar burtur. Men so kom hendan Koronaðin og vendi alt samfelagið á høvdi. Hon hevði aldrin klára ógvusligar broytingar. So hendan tíðin var serliga hørð fyri hana. Men við nógvum gongutúrum, mindfulness á youtube, samtalum og tíð at vera saman við manninum og børnunum, so hevði hon megnað at koma so mikið fyri seg. Hon føldi hvønn dag at gleðin yvur lívið vaks og óttin byrjaði so smátt at leggja seg.

Seinni um dagin fór Elin ein langan túr. À túrinum sá hon tvey tjøldur, sum jakstraðu tveir Ravnar. Allarhelst vóru Ravnarnir komnir ov nær at reiðrinum. Hon hugsaði við sær sjálvari “Sum hasi Tjøldrini eru djørv. Ravnarnir kunnu sum einki jarðleggja tey. Men tey vísa Ravnunum, at tey eru ikki bangin og verja sítt.” Restina av túrinum hugsaði hon nógv um hendan tilburðin við fuglunum. Tilburðurin hevði gjørt okkurt við hana.

Tá Elin kom heim gjørdi hon sær tee og setti seg við telduna. Maðurin kom inn og spurdi hvat hon gjørdi. Við einum smílið segði hon “Eg havi skrivað ein teldupost til skúlan og barnagarðin og sagt frá, at børnini koma Mánadagin”. Maðurin mussaði hana á kjálkan og segði “Eg eri so stoltur av tær”. Nøkur gleðistár runnu eftir kinnunum á Elini. Beint tá kom dótturin inn og spurdi “Mamma er tú okay?”. “Ja Elskaða mamma er nógv meira enn okay, mamma er lætta”.

Døgurðin var liðugur, tá Elin kom út í køkin til familjuna. Elin hugdi rundanum seg, tók eitt Selfie og skrivaði “Tað er okay, at ikki vera okay” og sendi tað til alla sína familju og vinir. Tá tað var gjørt tendraði hon útvarpið sum segði “Vandi verður fyri, at meira vera smittaði. Tí er óvist enn nær samfelagið fer at koyra vanligt aftur”. Við einum smílið segði Elin “Tað er sannliga gott, at vit hava hvønn annan. Tí her koyrur alt, sum tað skal”. Meðan hon tók eina mynd av matinum, føldi hon hvussu hennara deiliga familja smíltist hvør at øðrum. Tað ljóðaði eitt pling í telefonini hjá manninum. Har var ein mynd av matinum og tekstinum “Sum tað er gott at eiga ein mann, sum ger mær mat hvønn dag”. Tey hugdu uppá hvønn annan og smíltust. Tað skuldi ikki meira til, bæði vistu at nú fór at ganga frameftir. So mátti Korona vera Korona.

rætta (1)

Stuðla arbeiðnum hjá Sinnisbata og kjattvirkseminum

Sinnisbati er einsvæl og onnur feløg og stovnar raktur, nú Koronafarsóttin ger um seg. Tað hevur gjørt, at meginparturin av virkseminum hjá felagnum liggur lamið og fleiri tiltøk, sum skuldu geva felagnum fígging , kunnu ikki verða hildin. Tó er kjattvirksemið hjá Sinnisbata víðkað nógv, og vit hava opið fýra tímar gerandisdagar og 4 tímar í vikuskiftinum. Fleiri skriva og hava tørv á at tosa við onkran um ymisk viðuskifti, og vit hava eitt gott og professionelt ráðgevingartoymi, sum hvønn dag, eru til reiðar at lurta, ráðgeva og stuðla. Viðuskiftini ,sum kunnu gera seg galdandi, eru einsemi, ótti, harðskapur, kynsligur ágangur, misnýstla, spurningar viðvíkjandi Korona og mangt annað.
Til ber at kjatta á www.sinnisbati.fo hvønn gerandisdag kl. 10-12 og 20-22, umframt um vikuskiftið kl. 20-22.
 
Fyri at halda gongd í hjólunum og alla tíðina at kunna menna virksemið og arbeiðið hjá felagnum, er neyðugt, at felagið er væl fyri fíggjarliga, eisini tá hjálparátøkini steðga aftur.
 
Tí ynskja vit, at øll, sum hava hug og áhuga fyri arbeiðinum hjá Sinnisbata, kunnu lata eini peningargávu.
 
Peningurin kann flytast á ein av hesum kontum. Viðmerk vinaliga ”gáva”:
 
Betri Banki: 9181-0001330898
Bank Nordik: 6460-0001639465
Suðuroyar Sparikassi: 9870-0001017757
Norðoyar Sparikassi: 9865-0001024242
 
Ein hjartans tøkk til tykkum!
rætta (1)

Góð hjálp – við góðari frástøðu

Sinnisbati fer komandi tíðina at varpa ljós á, hvussu vit í hesi tíðini, sum kennist tung og torførð, kunnu hjálpa hvørjum øðrum.

Hetta fara vit at gera soleiðis, at okkara fylgjarar á Facebook og Instagram kunnu skriva til okkara um, hvat hjálpir teimum, tá alt kennist ómøguligt og svárt.

Øll sum skriva til okkara eru sjálvandi dulnevnd.

Flest menniskju hava sín egna máta at megna lívið og støðuna hjá sær og vit ynskja at deila hesi góðu amboðini, so vit kunnu hjápla hvørjum øðrum.

Hvat hjálpir tær?

Tú kanst skriva tíni tankar niður og senda til okkum á Facebook, Instagram ella sinnisbati@sinnisbati.fo

rætta (1)

Niclas Heri hevur orðið: Hesturin fer ongan veg

HESTURIN FER ONGAN VEG

Á okkara ferð í gjøgnum lívið, kemst ikki undan, at vit onkuntíð verður slongd av hestinum.

Í hesum døgum, kunnu vit vera fleiri sum hava eina kenslu av, at vit eru slongd av hestinum og fallin í svørin. Ja, tað kennist, sum vit eru endaði í einum runudýki av tankum og kenslum, sum hava hug at eta okkum upp. Um tú merkir hesa pínu - ligg í runudýkinum og merk skræpuna - og ikki minst, merk pínuna í tínum heila og tínum kroppi. Ja, lurta eftir hvørjari kenslu og tanka, sum tín kroppur og heili roynir at skríggja til tín. Fevn sálarligu pínuna, og bjóða henni vælkomna - ja, sjálvt um sálarliga pínan er ein gestur, sum ikki er vælkomin á gátt. Tað er einki quickfix - og eingin annar “tænk positiv hestur” at síggja. Ver tolin og ver nærverandi við tínari pínu. Tín hestur fer ongan veg. Og meðan tú liggur har, gev tær tíð at eygleiða øll tey, sum ríða fram við tær. Tey eru øll skitin av sálarligum falli. Nei, ikki eitt livandi menniskja, sum ríður í gjøgnum lívsins dal, sleppur undan at vera slongt av hestinum. Tú ert ikki áleinaður við meistlaðari sál. Um tú góðtekur fallið, og lurtar eftir tínum tankunum og kenslunum - og rúma teimum, betur fær tíðin hjálpt tær aftur á føtur. Hesturin fer ongan veg - og tú og vit skulu nokk koma upp á hestin aftur.

 

/Niclas Heri Jákupsson, 31. mars 2020

 

 

 

 

 

 

rætta (1)

KJATT VIRKSEMIÐ ER ØKT MUNANDI OG VERÐUR NÚ VÍÐKAÐ

Sinnisbati hevur síðani septembur 2019 veitt kjatt ráðgeving umvegis heimasíðuna www.sinnisbati.fo. Í 2019 høvdu vit gjøgnum fýra mánaðir 35 kjatt samrøður, har tær flestu vóru í oktobur. Vanliga hevur Sinnisbati mest virksemi í oktobur. Altjóða Sálarheilsudagur er eisini hendan mánaðin og felagið skipar fyri ymiskum tiltøkum gjøgnum mánaðan og einum stórum tiltaki á sjálvum degnum tann 10. oktobur. Men vit síggja longu nú, at kjatt virksemið er økt munandi. Vit hava havt 45 kjatt samrøður, har 60% av samrøðunum hava verið í mars mánaða. Alt bendur á, at støðan samfelagið í løtuni er í, er orsøkin til, at fleiri venda sær til felagið.

Flestu samrøðurnar snúgva seg um einsemi, ótta og stúrarnir av ymiskum slagi, meðan summar snúgva seg um mistan hug til lívið og sjálvmorðstankar. Tað sum serliga ávirkar fólk, er kreppan kring Koronu og hvussu tey skulu og kunnu handfara støðuna. Tað sum er felags fyri tær flestu samrøðurnar er, at tey sum skriva hava tørv á onkrum sum lurtar, uggar tey og sum kann práta og ráðgeva teimum um teirra støðu. Fleiri dáma væl at hava møguleika at samskrifta skrivliga og samstundis sleppa at vera dulnevnd.

Sinnisbati hevur valt at víðka upplatingartíðinar fyri kjattinum á heimasíðuni soleiðis, at tað eisini er virkið gerandiskvøld frá 20-22 og um vikuskiftið frá kl. 20-22. Umframt hesar tíðir ber sum áður eisini til at seta seg í samband við felagið umvegis kjattið og telefon gerandisdagar frá klokkan 10-12.

Tað er eitt sjálvboðið toymi, sum hevur kjattið um hendi og ráðgevarnir hava drúgvar royndir í at ráðgeva fólki í ymiskum viðuskiftum og lívsumstøðum. Tað er eitt toymi av fólki frá ymiskum yrkisgreinum. Ráðgevarnar arbeiða í vaktum.

Til ber at venda sær til felagið við øllum sløgum at fyrispurningum, stúranum, tonkum og kenslum. Eru spurningar, sum ráðgevin ikki sjálv/sjálvur kann svara uppá, verður viðkomandi vístur til onnur tilboð sum kunnu veita røttu vegleiðing og hjálp. Arbeitt verður út frá galdandi reglum um tagnaðarskyldu og øll sum venda sær til felagið eru dulnevnd.
Øll í øllum aldrum eru vælkomin at skriva til okkum!

rætta (1)

At vera avvarðandi hjá fólki við sinnisligum sjúkum undir Korona-kreppuni

Tá vit nevna støðuna, sum vit eru í í løtuni, fyri eina “kreppu”, er tað tí, at støðan er sera lík eini kreppustøðu á fleiri økjum. Eitt nú, eru vit avmarkað í okkara vanliga frælsi. Hendan støðan rakar okkum øll, skúlar, stovnar og arbeiðspláss eru stongd, og okkara gerandisdagur við frítíðarítrivum er sera avmarkaður. Tey flestu halda seg innandura í tí, vit kalla “sjálvboðið sóttarhald”, meðan onnur eru áløgd at fara í sóttarhald.

Hjá teimum flestu er hetta ein sera torfør tíð. Fleiri verða rakt fíggjarliga, summi fáa ikki gjørt sítt arbeiði, gingið í skúla, verið saman við vinfólkum og sínum kæru. Tað kann kennast einsamalt at vera inni, og samfelagið er latið aftur. Ein kann kenna seg ørkymlaðan og bangnan, tí ein ikki veit, hvat ein kann vænta í nærmastu framtíð.

Hjá fólki, sum stríðast við sinnisligar avbjóðingar, kann hetta vera ein eyka hørð tíð, bæði av óvissuni, og tí at vit í stóran mun eru avbyrgd í heiminum.

At vera avvarðandi undir Korona

Hóast tað hevur stóran týdning, at tey avvarðandi ikki yvirtaka viðgerðarábyrgdina fyri sínum kæru, kann tað vera gott javnan at kunna seg um, hvussu viðkomandi hevur tað. Í hesum tíðum er vandin fyri einsemi og at gerast verri fyri sinnisliga væl størri. Um avvaðrandi ikki býr saman við tí sjúka, kann tað vera gott, um viðkomandi kann ringja til tann sjúka oftari enn vanligt. Eitt gott prát ella ein gongutúrur í náttúruni við frískari luft og góðari frástøðu, eru í sær sjálvum góð fyri sálarheilsuna.

Landsfelagið Sind í Danmark, systurfelag okkara, hevur savnað nøkur góð ráð um, hvussu tú kanst hjálpa tær sjálvum og øðrum í hesum døgum.

  • Práta við onkran: Tosa við onnur um angist og stúranir. Um tú býrt einsamallur/einsamøll, brúka so telefonina og netið. Um tú kennir onkran sum er einsamur, royn so at varveitá sambandið við viðkomandi.
  • Halda steðg frá tíðindaflutninginum: Tað er týdningarmikið at halda ein steðg frá tíðindunum um koronavirus. Tað er nóg mikið at kanna hesi tíðindi einar tvær ferðir um dagin og at minnast til, ikki at gera hetta beint áðrenn songartíð.
  • Sov nóg nógv: Minst til at hvíla teg og at sova 8 tímar hvørja nátt. Vantandi svøvnur kann økja um angist.
  • Brúka kroppin og hendurnar: set tær fyri at gera ymiskt heima, sum fær teg at slappa av. Til dømis kanst tú lurta eftir tónleiki, gera ymiskar venjingar, binda, lesa ella okkurt heilt annað.
  • Ver skeptiskur mótvegis slatri: Ansa eftir leysatíðindum, sum skjótt kunnu spreiða seg á eitt nú sosialum miðlum. Halt teg dagførdan við álítandi keldum.
  • Royn ikki at vera stúrin um heiligvág: Apotekini hava sett átøk í verk móti ”hamstring”, eins og handlar hava boðað frá, at teir hava nokk av mati. So hetta er ikki neyðugt at vera stúrin um.
  • Ver tolin viðvíkjandi viðgerð: Ver tolin og skiljandi um torføru støðuna, bæði tá tað kemur til sjúklingar, starvsfólk og avvarðandi.

Kelda Sind.dk

Fleiri tilboð í Føroyum

Í Føroyum eru í løtuni fleiri feløg, sum veita tilboð.

Barnabati hevur eina telefonlinju fyri børn og ung, har ein kann ringja hvønn gerandisdag kl. 9-16 og um kvøldarnar klokkan 20-22. Har kann ein práta við ein sálarfrøðing um sínar tankar. Tað er ókeypis at ringja, og ein er dulnevndur. Telefonnummarið er 116 111.

Reyði Krossur bjóðar eisini sálarfrøðiliga ráðgeving við løggildum sálarfrøðingi umvegis telefon. Til ber at ringja til teirra Hjálparanetverk á telefon 78 88 70. Ráðgevingin er tøk frá kl. 10:00 til kl. 15:00 í vikuskiftunum og frá kl. 8:00 til kl. 21:00 gerandisdagar.

Sinnisbati hevur síðani septembur 2019 veitt kjatt-ráðgeving og prát umvegis heimasíðu okkara, www.sinnisbati.fo mánadagar og hósdagar klokkan 10-12. Tað verður nú víðkað soleiðis, at ein kann skriva allar gerandisdagar kl. 10-12. Tað er starvsfólk hjá Sinnisbata, sum svarar. Um tørvur er á meira hjálp, so hjálpa vit við at finna tað. Eisini ber til at ringja á 59 7913 hesar tíðir.