TÍÐINDI

76935587_1417575555066968_351206996281655296_n

Á fundi við landsstýrismanninum í Heilsumálum

Í gjár vóru við á fundi við landsstýrismanninum í Heilsumálum, Kaj Leo Holm Johannesen.

Vit greiddu frá okkara virksemi og vístu á ynski til framtiðar tiltøk og átøk, sum vit ynskja at seta í verk - eitt nú headspace - fyri at vit í felag kunnu bøta um sálarheilsuna hjá børnum, ungum og eldru.

Eisini varð prátað um at seta eitt áratal uppá nær heildarætlanin fyri sálarliga heilsu skal vera sett í verk. Okkara boð er innan komandi 10 árini. Har afturat løgdu vit dent á at eldru við sálarsjúku, og sum eru fysiskt røktarkrevjandi, mangla røktarheimspláss. Vit nevndu at vit ynskja at minimum 2 % av føroyingunum í framtíðina hava skeið í sálarlarliga fyrstuhjálp, og betri normering í psykiatriini. Afturat hesum var prátað um at lofta teimum sum liva við tvídiagnosum, sum detta niðurímillum.

Landsstýrismaðurin virkaði jaligur, og greiddi frá, at hann í løtuni arbeiðir við fleiri ætlanir, sum eitt nú psykiatriska skaðastovu og ókeypis sálarfrøðiliga viðgerð til ung millum 15-35 ár.

Sum umboð fyri Sinnisbata vóru: Róa Midjord, forkvinna, Laura Apol, aðalskrivari og Rannvá Dam í Baianstovu, skrivstovufólk.

76935587_1417575555066968_351206996281655296_n

Sinnisbati til hoyringar í Trivnaðarnevndini viðvíkjandi Løgtingsmáli nr. 22/2019

Viðmerkingar viðvíkjandi Løgtingsmáli nr. 22/2019: Uppskot til samtyktar um at veita børnum og ungum ókeypis og lætta atgongd til sálarfrøðiliga viðgerð

Sinnisbati hevur fylgjandi viðmerkingar til málið á hoyringsfundi tann 26. novembur 2019 hjá Trivnaðarnevnd Løgtingsins:

Áhugafelagið Sinnisbati fegnast um, at hol er sett á at seta í verk ókeypis og lætta atgongd til sálarfrøðiliga viðgerð hjá børnum og ungum. Hetta er eitt átak sum leingi hevur verið ynskt, og sum bleiv eitt av tilmælinum i Heildarætlan fyri Sálarliga heilsu, sum bleiv handað fyrrverandi landsstyriskvinnu i Heilsumálum í oktobur i fjør.

Sinnisbati ynskir, at fylgjandi verður tikið atlit til íverksetanina av slíkum tilboði:

  1. Lættari atgongd og stuðul gjøgnum Heilsutrygd

Tað skal gerast lættari at fáa stuðul gjøgnum Heilsutrygd. Sambært kunngerðini um fíggjarligt ískoyti úr Heilsutrýgd til sálarfrøðiliga viðgerð hjá privatstarvandi sálarfrøðingi, Kunngerð nr. 150, eru níggju punkt, sum skulu uppfyllast fyri at ískoyti verður latið. Mett verður, at kunngerðin í ov stóran mun leggur upp til hjálp, tá fólk eru blivin sjúk, ella hava upplivað álvarsamar avleiðingar. Sálarfrøðilig viðgerð má sostatt eisini veitast sum bráðfeingis viðgerð, soleiðis at tørvur ikki er á psykiatriskari viðgerð og heilivági. Mælt verður til at lætta um krøvini at fáa ískoyti úr Heilsutrygd til sálarfrøðiliga viðgerð, soleiðis at fólki við lættari trupulleikum kunnu fáa ískoyti til sálarfrøðiliga viðgerð.

  1. Favorisering av einum ávísum fakbólki

Við at leggja dent á sálarfrøðiliga viðgerð, verður ikki tikið hædd fyri teimum viðgerum, sum psykoterapeutar, privatpraktiserandi psykiatarar og onnur heilsufakfólk við tilbúgvingsútbúgving, hava. Tað meta vit kann vera við til at skapa eina favorisering av einum ávísum fakbólki, sum kann gerast trupul. Ikki øll meta seg hava tørv á sálarfrøðiliga viðgerð, men ynskja heldur annan viðgerðahátt nýttan, frá einum autoriseraðum fakbólki, við serkunnleika í heilsufrøðilig og sálarviðgerðum.

  1. Politiskar gjáir

Sinnisbati vónar innarliga, við alla viðing fyri politsku arbeiðsmannagongdirnar, at politisku gjáinar ikki verða ein forðing fyri at uppskotið verður samtykt. Sinnisbati er ein politiskt óheftur felagsskapur, men hetta uppskotið hevur so stóra týdning, og vigar tí tyngri enn ongarskapurin av uppskotinum. Sinnisbati mælir til, at meirluti nevndsins og sitandi samgonga, ikki fella uppskotið vegna politisku gjáirnar, men heldur síggja hetta sum eina íløgu og møguleika at lofta nøkur av teimum børnum og ungum, sum í løtuni eru í vandabólki fyri at gerast álvarsliga sjúk av sálarligum ávum, og tí hava tørv á sálarfrøðiliga viðgerð.

  1. Sálarfrøðingar gjøgnum fólkaskúlan

Sinnisbati heldur at tað hevur týdning at børn heilt niður í fólkaskúlaadri hava møguleika at fáa gagn av tilboðnum um ókeypis sálarfrøðiliga viðgerð. Gransking vísir, at sálarheilsutrupulleikar eru størsta sjúkrabyrðan millum ung fólk, og at angist ofta sæst longu tá børnini eru niður í átta ár. Eisini sæst at umleið 50% av teimum sum fáa sálarsjúku, sæst sjúkan áðrenn 14. liviár. Sinnisbati mælir tí til, at sálarfrøðingar verða knýttir at fólkaskúlan, sum eitt ókeypis tilboð til teimum børnum, sum hava tørv á tí.

  1. Útbygging av uppskotinum

Hóast Sinnisbati fegnast um, at uppskotið liggur til samtyktar, vilja vil reisa eina áheitan um, at ókeypis sálarfrøðilig viðgerð eigur at veitast øllum føroyingum, eins væl sum kommunulæknaviðtalur eru fevndar av slíkum treytum. Vit mugu gera upp við hugmyndina um, at sálarfrøðilig viðgerð bara skal og má veitast teimum sum hava sálarheilsutrupulleikar, tí at tað kann vera við at forða fyri álvarlig sinnislig brek. Uppskotið sum liggur til samtyktar er ein byrjan, sum vit virða, og halda er alneyðug, men sambært tølum hjá Altjóða Heilsustovnurin, WHO, er sálarsjúka longu ein av teimum størstu sjúkrabyrðum í heimshøpi. Samlaða sjúkrabyrðan fyri sálarsjúkum og lýðingum er 25%, har krabbamein, til samanbering er á 17%. Tíanverri bendir nógv á, at sálarsjúkur sum sjúkrabyrða gerst størri kommandi árini.

  1. Partur av skipanina

Sum ískoyti til uppskotið hevði verið viðkomandi at fingið greiði á, hvat krevst fyri at fáa ókeypis sálarfrøðiliga viðgerðina veitta. Skal ein eitt nú verða partur av eina almenna skipan, sum eitt nú Almannaverkið, Sernám ella barna- og ungdómspsykiatriin, ella kann tað gerast lagaliðari at fáa atgongd til tilboð. Vit síggja ein vanda í, at tilboðið kann enda við at koma teimum til gangs, sum longu eru ein partur av eina almenna skipan, og at tilboðið tí møguliga ikki fer at veita teimum hjálp, sum í summum førum kundu havt mest tørv á slíkum átøkum.

76935587_1417575555066968_351206996281655296_n

Hvussu hevur tú tað maður?

HVAT ER EIN RÆTTUR MAÐUR? Hvussu hevur maðurin tað í dag? Er bara ein máti at vera “rættur maður”? Og um so er, kanst tú so vera ein “skeivur maður”? Er maskuliniteturin í broyting? Og klára vit øll at fylgja við?

TÝSKVØLDIÐ 26. NOVEMBER KLOKKAN 19.30 lata Javnstøðunevndin, Fólkaheilsuráðið og Sinnisbati dyrnar upp í Perluni í Havn og bjóða inn til eitt framburðarhugað kjak um mannin og maskulinitet anno 2019. Danin Christian V. Mogensen og íslendingurin Pálmar Ragnarsson eru gestarøðarar, og haraftrat er ein góður kokkteylur av føroyskum monnum bodnir við til sofaprát.

CHRISTIAN V. MOGENSEN fer at tosa um maskulinitet, gaming, heilsu, mótstøðu og rótloysi hjá monnum, og um hvørjar avbjóðingar og loysnir eru. PÁLMAR RAGNARSSON fer at tosa um ungar dreingir, og um hvussu positivt samskifti kann gera sítt til at skapa eitt virðisgrundað javnbjóðissamfelag til frama fyri øll, ikki minst ungar dreingir. Og um hvussu hetta kann smitta av til onnur øki so sum politikk, arbeiðspláss og miðla.

Í sofuni sita umframt Pálmar og Christian, REGIN BERG, NIELS UNI DAM, ARNI ZACHARIASSEN, ERLING FLES og EILER FAGRAKLETT. Fimm rættiliga ymiskar útgávur av føroyska manninum anno 2019. Og vertur hetta kvøldið er JÁKUP DAHL.

– Við hesum kvøldinum varpa vit ljós á ta felags ábyrgd, sum vit hava, tá ið tað ræður um avbjóðingar hjá okkara samfelagsborgarum uttan mun til kyn. Vit vilja berjast saman heldur enn at berjast ímóti hvør øðrum, siga samskipararnir.

Øl, kaffi og annað verður til keyps. Tiltakið er ókeypis, og øll eru hjartaliga vælkomin!

76935587_1417575555066968_351206996281655296_n

Kunningarskriv – Altjóða Sálarheilsudagin 2019

Í kjalarvørrinum av Altjóða Sálarheilsudegnum 2019, sum aftur í ár varð hildin í Øström, hava fleiri vent sær til okkara, vegna ein fyrilestur hjá Rachel's Vineyard, "Avleiðingar av fosturtøku kunnu vera lívshóttandi. Hvussu hjálpa vit?". Atfinningarnar hava verið fleiri, millum annað, um tað er rætt av Sinnisbata, sum er ein átrúnaðarliga og politiskt óheftur felagsskapur, at loyva eini slíkari framløgu framat.

Seinastu trý árini hevur Sinnisbati, saman við øðrum felagsskapum, skipað fyri Altjóða Sálarheilsudegnum, sum gerst størri á hvørjum ári, tí feløg leggjast aftrat, og tað eru vit í Sinnisbata sera fegin um. Feløgini eru mong og fjølbroytt, men sálarheilsa er tó felagsnevnarin á Altjóða Sálarheilsudegnum.

Vit hava lagt okkum eftir, at dagurin skal vera opin fyri teimum felagsskapum, sum eru viðkomandi og kunnu vera gevandi.

Felagsskapirnir, sum luttaka á degnum, hava ábyrgd av tí, ið teir framføra og hava frælsi at siga sína hugsan, har tað eftirfylgjandi er møguligt at viðmerkja og práta við teir ymisku felagsskapirnar í teirra básum.

Evnið fyri dagin í ár var: Sálarlig heilsufremjan og fyribyrging av sjálvmorði”. Feløg og einstaklingar, sum hava havt framløgur, hava somuleiðis hildið seg innanfyri evnið.

Sinnisbati fer nú, eins og undanfarnu ár, í gongd við eftirmeting av degnum, saman við hinum felagsskapunum, og við teimum atfinningum, ið vit hava fingið, verður tikið upp, um sami leistur skal brúkast komandi ár.

Vit loyva okkum at enda við at senda eina heilsan til allar kvinnur:

Góða kvinna, systir, mamma, omma, genta ella hvussu tú ynskir at nevnast!

Vit í Sinnisbata stuðla tær. Vit stuðla tær, um tú hevur fingið fosturtøku uttan mun til, hvat tað fekk fram í tær. Møguliga stríddist tú, tí tú ikki ynskti eitt barn? Møguliga stríðist tú, tí tú syrgir yvir barnið, tú valdi frá? Møguliga kanst tú ikki fáa børn? Møguliga vilt tú ikki hava børn? Møguliga hevur tú, uttan at ynskja tað, mist eitt barn? Uttan mun til, hvør tín støða er, so eru vit hjá tær. Vit vilja ynskja tær góða sálarheilsu.

Sinnisbati arbeiðir fyri tær og tínum rættindum, so tú kanst liva eitt lív við gleði, meining, møguleikum og frælsi uttan mun til, hvørji virði tú byggir tíni val á.

Sinnisbati hevur ikki eina støðu til fosturtøku, men at hjálp skal veitast teimum, sum seinni líða. Vit virða og viðurkenna tó samstundis, at tað ikki eru allar kvinnur sum hava fingið fosturtøku, sum hava seinárin av hesum.

Nevndin í Sinnisbata

76935587_1417575555066968_351206996281655296_n

Jákup Jacobsen fekk ársins sálarheilsuvirðisløn!

Ársins Sálarheilsuvirðisløn 2019 bleiv í dag handað á Altjóða Sálarheilsudegnum, sum bleiv hildin í Østrøm í Tórshavn. Tað var eigarin av Yndi Fitness, Jákup Jacobsen, sum fekk heiðurin fyri sítt arbeiði við at innkludera fólk við sálarligum avbjóðingum. Tað var landsstýrismaðurin í Heilsumálum, Kaj Leo Holm Johannesen, sum handaði viðislønina.

Hjartaliga til lukku við væl uppiborðnað heiðrinum!

Les orðini hjá Kaj Leo Holm Johannesen her:

"Ársins Sálarheilsuvirðisløn 2019 – handað í Østrøm 10. oktober Sinnisbati fer fyri triðju ferð, í sambandi við Altjóða Sálarheilsudagin 10. oktober, at handa eina Sálarheilsuvirðisløn til ein einstakling ella bólk. Tað er almenningurin, einstaklingar og feløg, sum hava fingið høvi at skjóta upp, hvør hevur henda heiður uppibornan. Endamálið við eini slíkari Sálarheilsuvirðisløn er at heiðra ein ella fleiri, sum hava gjørt eitt hvørt átak, tiltak ella annað, sum á serligan hátt hevur varpað ljós á sálarheilsu, og gjørt eitt arbeiði fyri at bøta um og/ella arbeiða sálarheilsu-fremjandi.

Øll hava havt møguleika at skjóta upp, hvør skal hava Sálarheilsuvirðislønina. Ein óheft dómsnevnd hevur síðani viðgjørt tilnevningarnar. Hvørt ár eru nógv góð uppskot komin inn, og tí er altíð torført at velja ein burturúr. Aftur í ár hevur ein samd dómsnevnd valt at tilnevna ein einstakling ella bólk, sum hevur gjørt nakað serligt fyri at varpa ljós á sálarheilsu á ein jaligan hátt og í sínum arbeiði verið við til at lætta um gerandisdagin hjá mongum. Hesaferð verður sálarheilsuvirðislønin handað einum persóni, sum arbeiðir miðvíst við kropsligum venjingum og sum hevur ein hugburð um, at rørsla er týdningarmikil fyri góða heilsu bæði kropsliga og sálarliga.

Viðkomandi arbeiðir innkluderandi við fólki við sálarligum avbjóðingum og hevur uppiborið at blíva heiðraður. Heiðurin hesaferð fer til Jákup Jacobsen, eigari av Yndi Fitness í Tórshavn. Hann hevur avgjørt uppiborið eina virðisløn fyri sín jaliga, blíða og motiverandi hugburð mótvegis íðkarum, sum hava sálarligar avbjóðingar. Ein hugburð um, at rørsla er góð bæði fyri skinn og sinn er nakað, sum Jákup til fulnar hevur víst í sínum arbeiði. Hetta hevur hann víst við at loyva starvsfólki fría atgongd í fitnessmiðstøðina saman við íðkarum, sum eru limir, men vegna sálarligar avbjóðingar, ikki megna at íðka einsamallir. Jákup er altíð sera blíður og rættur gleðiliga eina hjálpandi hond. Hetta ger, at íðkarin kennir seg vælkomnan.

Eisini er hann ein slóðbrótandi fyrimynd, tá hann, sum sjálvstøðugur vinnurekandi, bjóðar einum persóni og mentori við at venja, so tað gerst møguligt hjá einum íðkara at koma í Yndi, sum annars ikki hevði fari einsamallur vegna sínum sálarligu avbjóðingum. Við hesum ynskja vit tær Jákup hjartaliga til lukku og bliðan byr frameftir við arbeiðinum. Takk fyri !"

Kelda: Heilsumálaráðið, 11. oktobur 2019

76935587_1417575555066968_351206996281655296_n

"Grótið": Kafékvøld verður fyri ung millum 15 og 30 ár, týskvøldið tann 8. oktober

Kafékvøldið, "Grótið", verður fyri ung millum 15 og 30 ár, týskvøldið tann 8. oktober kl. 20-22 í Skjólinum, Kongagøtu 8 í Tórshavn.

Tiltakið verður hildið í samstarv við Sinnisbata, Liv Lívið og Øll Hava Rætt til Góð Barnaár, Dat Ung, hjá Bláa Krossi og Megna títt lív. Tiltakið er skipað í samband við Altjóða Sálarheilsudagin, sum verður tann 10. oktober, og sum eitt ABC tiltak. Endamálið er at vísa á tydningin av at vera saman í felagsskapi og práta opið og nøkur av teimum evninum, sum kunnu vera ring at seta orð orð.

Kvøldið byrjar við einum uppleggi frá einum ungum persóni, sum fer at greiða frá um einsemi. Eisini verður prátað um, hvussu vit kunnu hjálpa einum vini, um viðkomandi hevur tað torført. Vit kenna øll til vanliga fyrstuhjálp, men eitt kallast eisini sálarlig fyrstuhjálp.

Ragnar Finsson kemur at spæla nøkur løg fyri okkum, og vit bjóða okkurt leskiligt.

Øll ung millum 15 og 30 ár eru vælkomin, og eru eisini vælkomin til at taka eitt systkin ella ein vin við.

Tiltakið er ókeypis, men vit vilja fegin, at tú teknar teg til, umvegis hesa leinkjuna (HER), so vit vita, hvussu nógv vit vera! Vit gleða okkum til at síggja teg!

WUUUUUUUUHUUUU

Kjatta við okkum – nýtt

Sum nakað nýtt ber tað til at kjatta við okkum umvegis heimasíðu okkara, gerandisdagar millum klokkan 10 og 12 og týskvøld millum klokkan 20 og 22.

So hevur tú spurningar til eitt hvørt innan sálarheilsu og psykiatri, um avvarðandibólkarnar hjá Sinnisbata ella nakað heilt annað, so ert tú vælkomin at skriva til okkum 

Sinnisbati_mannfólkabólkur

Mannfólkabólkur fyri avvarðandi menn byrjar aftur!

Fyri aðru ferð, verður avvarðandibólkur fyri menn! Fyrstu ferð var hann í Tórshavn, men hesuferð er hann fluttur til Klaksvíkar!

Ert tú, ella kennir tú ein, sum er avvarðandi at einum, sum hevur sálarsjúku? So er her eitt tilboð ætlað mannfólkum! Har er avmarkað pláss, so tað er um at tekna seg til sum skjótast. Freistin er 20. oktober 2019 – har er eitt egingjald uppá 300 kr.

Erling Fles, sálarfrøðingur, kemur at leiða bólkin, les meira um Erling her.

Nú er at tekna seg, tí avmarkað pláss er!

Avvarðandi bólkarn​i​r hjá Sinnisbata er​u​ bólkar, har umleið 6-10 avvarðandi møtast. ​Tey​ avvarðandi​ kunnu tosa opið og erligt um uppliving​ar​, trupul​leikar og kenslur, sum hava við teirra støðu sum avvarðandi at gera.

Bólkur fyri avvarðandi mannfólk

Endamálið er:

– at møta monnum í líknandi støðu

– at læra hvussu ein kann handfara støðuna á ein gagnligan hátt

– at læra um avbjóðingar í mun til sálarligu støðuna hjá avvarðandi persóninum (psykoedukatión)

– at sleppa at seta orð á egnar tankar og kenslur í mun til egna støðu

Tað verður bygt upp við undirvísing, felagspráti, psykoedukatión og sosialum tiltøkum.

Tit møtast í Klaksvík, Stangavegur 53 8 ferðir:

  • 23. oktober 15-17
  • 30. oktober 15-17
  • 6. november 15-17
  • 13. november 15-17
  • 20. november 15-17
  • 27. november 15-17
  • 4. desember 15-17
  • 11. desember 15-17

Freistin at tekna seg til er 20. oktober 2019.

76935587_1417575555066968_351206996281655296_n

Altjóða Sálarheilsudagur 2019

Altjóða Sálarheilsudagurin er eitt afturvendandi tiltak, sum aftur í ár, fyri triðju ferð, verður hildin í Öström í Tórshavn 10. oktober 2019.

Upplegg, tónleikur og básar við kunning um stovnar, feløg og onnur, sum arbeiða innan økið, eru við á degnum. Evnið fyri dagin í ár er "sálarlig heilsufremjan og fyribyrging av sjálvmorði", sum WHO hevur valt sum altjóða evni.

Drekkamunnur og søtt til góman verður at fáa.
Tiltakið byrjar kl. 14, og tað er ókeypis. Øll eru vælkomin.

Skráin fyri dagin sær út soleiðis:
Kl. 14:00: Dyrnar lata upp.

Kl. 14:25 Róa Midjord, forkvinna í Sinnisbata bjóðar vælkomin.

Kl. 14:30 Recovery spælir nøkur løg

Kl. 14:45: "Avleiðingar av fosturtøku kunnu vera lívshóttandi. Hvussu hjálpa vit?" v/ Mariu Forrestal úr Rachel's Vineyard Føroyar

Kl. 15:15: "Kanning um sjálvmorðsroyndir í Føroyum í einum 5 ára tíðarskeiði frá 2014 – 2018" v/ Sólrun Joensen og Jórun Højgaard, intensivir sjúkrarøktarfrøðingar við master í heilsuvísund.

Kl. 15:45: Steðgur + kaffi + básar.

Kl. 16:30: "At liva við sjálvmorðstonkum, og tað sum gjørdi at eg valdi lívið framum" v/ Sondy Simonsen

Kl. 17:00: “ Sjálvmorð og fyribyrging – fakta og mýta “ v / Birgit Andresen & Jana Mortensen

Kl. 17:30: "Barna bati seinastu 40 árini" v/ Djóna Eidesgaard, aðalskrivari í Barnabata

Kl. 18:00: "Meining og vón í líðing" v/ Róland í Skorini.

Kl. 18:30: Ársins Sálarheilsuvirðisløn verður handað (Sinnisbati).

Kl. 19:00: Takk fyri hesuferð - síggjast í 2020!

Feløg og stovnar, sum hava hug at hava ein bás hendan dagin, eru vælkomin at seta seg í samband við Lauru Apol, aðalskrivara í Sinnisbata við at ringja á 597913 ella við at skriva til laura.apol@sinnisbati.fo. At hava bás er ókeypis.

Feløg og stovnar sum eru við á hendan dagin eru (GG: fleiri feløg verða løgd afturat): psykiatriska depilin, Almannaverkið, Fountainhúsið, Gigni, Heilsurøktarafelagið, Dugni, Fólkaheilsuráðið, Blái Krossur, Rachel´s Vineyard Føroyar, KRIS, Føroya Politi, Barnabati, ADHD-felagið og Sinnisbati.

76935587_1417575555066968_351206996281655296_n

Bræv til løgtinglimunum

Sinnisbati hevur sent øllum løgtingslimum eitt bræv við ynskjum at taka við til samgongusamráðingunum, tann 3. september 2019. Niðanfyri ber til at lesa skrivið til løgtingslimirnar.

Tórshavn, 3. september 2019

Góðu løgtingslimir

Áhugafelagið Sinnisbati loyvir sær við hesum at heita á tykkum, sum nú sita í løgtinginum, at hava okkara limir í huga, nú tit fara til samráðingarborðið.

Í valskráunum hjá fleiri av teimum valdu flokkunum sæst, at sálarheilsa er nevnt við fáum orðum. Tað, sum serliga verður lagt dent á, er ókeypis sálarfrøðilig hjálp til ung og eina psykiatriska skaðastovu. Sinnisbati vil vísa á, at ynskini um slík tilboð eru stór, og stórur tørvur er á, at borgarar kunnu fáa skjóta og góða hjálp, tá lívið gerst trupult sinnisliga. Serliga síggja vit, at fleiri borgarar koma út fyri at blíva vend í hurðini, tí ressoursir og førleikar ikki eru til staðar í verandi skaðastovu á Landssjúkrahúsinum. Hetta meta vit ikki er virðiligt at bjóða fólki, sum eru sera sperd og hava tørv á bráðfeingishjálp. Hesu menniskju kunnu í ringasta føri enda í lívsvanda, tí tey stríðast við sjálvmorðstankar og sjálvskaðandi atferð.

Men hetta meta vit ikki er nokk fyri at nøkta tørvin á tí psykiatriska økinum, sum er stórt og samansett. Eisini skal bráðfeingishjálp veitast úti á bygd og umvegis telefon. Sinnisbati hevur áður mælt til, saman við fakfólkum, at stovnseta eina bráðfeingis telefonlinju, sum kann veita skjóta hjálp alt samdøgnið. Í løtuni er hetta ein uppgáva, sum áhugafeløg lofta, men tey mangla ressoursir til at lofta uppgávuni til fulnar, serliga tá hugsað verður um vaksin, ið stríðast. Tí er ikki møguligt at veita ta hjálp, fólk hava tørv á. Vit í Sinnsibata ynska, at øll fáa góða og skjóta hjálp. Sinnisbati vil tí enn einaferð mæla til at raðfesta pening til bráðfeingishjálp, soleiðis at vit kunnu fyribyrgja heldur enn at seta inn, tá tað kann vera ov seint.

Men eitt er bráðfeingishjálp, nakað annað er, at viðgerð má kunna veitast, um skipanin skal rigga, sum ætlað.

VIÐGERÐARTRYGD

Fleiri flokkar nevna ítøkiligt viðgerðartrygd. Hetta fegnast vit um í Sinnisbata. Tó ynskja vit, at talan verður um veruliga viðgerðartrygd, har útgreining eisini kann tryggjast, og viðgerðin fevnir um onnur tilboð enn bara heilivág. Í løtuni eru diagnosur, sum ikki verða útgreinaðar, tí viðgerðin ikki kann veitast. Tí mugu ressoursir setast av, so viðgerð og útgreining kunnu fylgast at. Í tí liggur, at heilivágur og eitt nú psykoterapeutisk viðgerð mugu arbeiða saman. Heilivágur má ikki standa sum einasti viðgerðaháttur, sum vit tíanverri síggja, at hann í alt ov stóran mun verður í løtuni.

Umframt viðgerðatrygd ynskja vit, at tað skal gerast møguligt at fáa strika sína psykiatrisku diagnosu, um ein í eitt tíðarskeið ikki hevur havt sjúkraeyðkenni. Soleiðis er tað í somatikkini, og hetta skal sjálvsagt gerast galdandi á psykiatriska økinum.

TEY AVVARÐANDI

Í Sinnisbata hava vit sjálvhjálparbólkar til avvarðandi. Vit hava góðar royndir og ynskja at víðka tilboðið, soleiðis at vit kunnu hava fleiri bólkar kring landið. Royndirnar vísa, at avvarðandi mugu og skulu inndragast meira í viðgerðini hjá persóninum, sum stríðist, tí hetta gevur best úrslit. Tó muga avvarðandi eisini fáa stuðul. Nógv avvarðandi kenna seg ørkymlað, ráðaleys og máttleys, og vita ikki altíð, hvussu tey skulu bera seg at, hjálpa og stuðla. Tað er sera týdningarmikið at hava tilboð til børn og ung, sum eru avvarðandi. Vit vilja tí staðiliga mæla til, at meira hjálp verður sett inn til ráðgeving og stuðul til avvarðandi.

BÚ- OG VIÐGERÐASTOVNAR

Sinnisbati ynskir fleiri bústovnar, har viðgerð og bútilboð eru sameind. Seinastu árini hava fleiri tilboð av hesum slagi sæð dagsins ljós, og tað hevur verið eitt væl virkandi tilboð fyri tey, sum hava fingið møguleikan at gera brúk av tí. Fleiri av teimum gomlu sambýlistilboðunum, sum Sinnisbati av fyrstantíð var við til at seta á stovn í Føroyum, eru góð fyri nøkur, men fleiri fjølbroytt tilboð mugu til fyri at nøkta tørvin hjá fleiri í málbólkinum. Eitt nú mælir Sinnisbati til, at fleiri vardir bústaðir vera til taks fyri fólk, sum eru nóg sjálvhjálpin til at rúma og megna at búgva fyri seg sjálvi.

EITT FJØLBROYTT OG SAMANSETT ØKI

Fleiri flokkar leggja dent á, at somatiska, likamliga økið, og psykiatri, sálarheilsuøkið, skal javnsetast. Hetta eru við í Sinnisbata ikki ósamd í. Vit eiga at skilja ímillum diagnosurnar, so sum tað somatiska økið ger tað, og ikki koyra allar sinnisligar sjúkur og neurotiskar líðingar í ein pott. Tí eingin sjúka og líðing er líka, og tí skal upplýsing til, soleiðis at vit øll fáa kunnleika til økið, og at tað verður varpað ljós á, at økið er samansett.

Sálarheilsu- og psykiatriska økið er nevniliga eitt fjølbroytt øki, sum fevnir um fleiri geirar. Eitt eru umstøðurnar á psykiatriska deplinum, nakað annað eru myndugleikar og tilboð uttan fyri sjúkrahúsið. Vit ynskja eina uppraðfesting av psykososialum tilboðum og stuðulstænastum, sum verða veitt av Almannaverkinum, sosialpsykiatriini og økiispsykiatriini, soleiðis at øll, sum hava tørv á tí, kunnu fáa neyðugu hjálpina. Eitt nú mæla vit til, at økispsykiatriin verður víðkað, soleiðis at tilboðið eisini fevnir um tímar aftaná kl. 16 og í vikuskiftunum. Vit vita, at sálarsjúkur og tungir tankar ikki hvørva aftaná kl. 16, heldur kann tað gerast alsamt verri, tá myrkri leggur seg, og hátíðirnar nærkast. Fleiri tilboð mugu mennast og styrkjast, soleiðis at fólk við sinnisligum avbjóðingum kunnu koma út aftur í samfelagið og geva sítt íkast eitt nú á arbeiðsmaknaðinum. Vit mæla til, at tilboð sum Fountainhúsið verða styrkt, og at eitt fyribyrgjandi tilboð til børn og ung, verður sett á stovn. Fleiri ung eru í eini grásonu, har tey ikki eru ein partur av einari skipan, sum kann lofta teimum, og tey eru ei heldur nóg illa fyri til at hava tørv á psykiatriska viðgerð. Fyri hesi er góður møguleiki at arbeiða fyribyrgjandi so tey ikki enda sum viðgerðar krevjandi psykiatriski sjúklingar.

FYRIBYRGJANDI TILBOÐ FYRI BØRN OG UNG

Sinnisbati hevur í nøkur ár miðvíst arbeitt við tilboði til hesi ungu, sum eru millum 12-25 ár. Sinnisbati heldur, at Headspace er rætta loysnin. Headspace er eitt tilboð, kent úr Danmark, bygt á eitt átak av australskum uppruna. Headspace veitir ókeypis ráðgeving til børn og ung í aldrinum 12-25 ár. Grundsjónarmiðið er, at eingir trupulleikar eru ov stórir ella ov smáir - her kann prátast um alt frá sjálvsvirði, hjartasorg, angist, skúla og útbúgving. Tað er út frá fortreytunum hjá børnunum og teimum ungu, og tey kunnu eisini vera púra dulnevnd, og koma beint inn av gøtuni. Royndirnar við Headspace í Danmark eru ómetaliga góðar, og av norðurlendska vælferðarmiðdeplinum er tað kosið sum Best Practice innan økið í 2016. Harafturat vísa kanningar, at Headspace heldur teimum ungu í útbúgving, fyribyrgir at sálarstøðan versnar, og sparir tí samfelagnum fyri útreiðslur í sambandi við lækna, sálarfrøðing, innleggingar og útmeldingar frá útbúgvingum. Sinnisbati hevur eitt samstarv við Headspace Danmark um at byrja eitt slíkt tilboð í Føroyum – men fígging má til. Headspace dúvar upp á sjálvboðin fólk, sum eru sett eftir krøvum til fakligar og menniskjaligar førleikar. Afturat eru tvey starvsfólk, sum leiða Headspace depilin, sum skulu góðskutryggja tilboðið. Umframt fast fakfólk eru fleiri fakfólk knýtt at Headspace til supervisjón, ráðgeving og vegleiðing. Headspace er eitt stað, har tey ungu koma inn gjøgnum eina hurð, og sum er eitt tilboð har fleiri myndugleikar, kommunur, land og stovnar samstarva um fígging – og um at hjálpa teimum ungu í felag.

Hetta eru nøkur av teimum ynskunum, sum Sinnisbati í valstríðnum hevur víst á í tí valskránni, sum felagið undan løgtingsvalinum 2019 hevur orðað. Hon er at finna á heimasíðu felagsins.

Hetta skrivið er sent øllum løgtingslimum. Sinnisbati vónar, at innihaldið verður tikið til eftirtektar í komandi samgonguskjalinum, soleiðis at sálarheilsu- og psykiatriska økið verður sett á politisku dagskránna og uppraðfest. Í heyst í fjør bleiv ein heildarætlan fyri sálarliga heilsu handað fyrrverandi landsstýriskvinnu í Heilsumálum. Vit vóna, at kommandi løgting og landsstýri vil arbeiða víðari við átøkunum og seta tey í verk.

Sálarsjúka er ikki eitt val – politikkur er. Nú er valið tykkara!

Vegna Sinnisbata,

Laura Apol, aðalskrivari