Summarfrí

Ummæli: Ábyrgd – Ein filmur um ráðaloysi, vónbrot og longsul eftir at vera til

Eitt ummæli av føroyska stuttfilminum, “Ábyrgd” eftir Katrin Joensen-Næs

Skrivað hevur Laura Apol

Mynd: Filmsfelagið // Ábyrgd

Mikukvøldið hin 27. mai var føroyski stuttfilmurin, “Ábyrgd”, frumsýndur í Havnar Bio. Filmsfelagið skipaði fyri fyrstu filmssýning síðani korona-farsóttin tók innrás í føroyska samfelagnum.

Filmurin lýsir eina søgu, um at standa eiumn nær, sum hevur eina sinnissjúku at dragast við. Tað er ein filmur, sum rúmar ómetaliga sterkar og tungar kenslur, sum ofta uttan orð, eydnast til fulnar við flottum pallsmíði og sjónleiki.

Í filminum “Ábyrgd”, fylgja vit ungu kvinnuni, Ró, sum livur í einum heimi við mammu síni, sum líðir av álvarsligari sinnisjúku. Ró verður spæld av Johannu Roos Slættanæs. Ró ansar eftir mammuni, sum í fleiri førum, í filminum, upptraðkar psykotiskt, og til vanda fyri seg sjálva. Mamman verður spælt av Riu Torgarð.

Tað er eyðkent, at tað hjá Ró kenst sum hennara ábyrgd, at taka sær av mammuni, hóast tað hon sum er dótturin. Ein ábyrgd sum tey flestu, sum hava verið í líknandi støðu, kenna.

Filmurin er einans 43 minuttir til longdar, men liðið handan filmin, hevur til fulnar megnað at vísa, hvussu støðan hjá einum avvarðandi, kann síggja út.

Ofta síggja vit, tá sinnissjúkan skal lýsast í filmum, at tað eru sjónarmiðini hjá viðkomandi sum er beinleiðis raktur av sjúkuni, sum verða lýst. Vit síggja, hvussu fólk við sinnissjúku, verða avmyndað í ræðusøgum, sum svøk og ikki rættsiktaði. Ein ofta einstáttað og óverulig lýsing og mynd av einum sera fjøllbroyttum sjúkraøki. Vit síggja, hvussu torført lívið kann kennast, tá sinnið ikki leikar sær, sum ein ynskir. Men søgan um øll tey, sum eru rundan um, sum eisini eru rakt, er ikki neyvt lýst í hendan partur av leiklistini. Tó so, at tølini tala fyri seg, tí mett verður, at onnur hvør familja verða rakt av sinnissjúku, bæði so ella so.

Tíanverri er enn nógv tabu knýtt at lívið við sinnissjúku - ikki minst, tá ein er avvarðandi, og barn at einum foreldri við sinnissjúku. Skomm, skuldarkensla, máttloysi og at kenna seg ráðavillan í, hvar ein kann leita sær hjálp. Tað kann kennast sum eitt brennimerki, sum ein í stóran mun áleggur sær sjálvum, men sum kann verða tungt at bera og sleppa av við, um ein ikki hevur eitt stað at lata tankarnar leysar. Summar tíðir kann tað kennast so, at sjúkan fyllir so nógv, at tey rundanum ikki sleppa framat í sínum egna lívi. Lívið verður livað gjøgnum tann sum er raktur av sjúkuni. Hetta kann gera, at ein missir seg sjálvan burtur. Í filminum síggja vit, at har eru persónar, sum royna at vera har fyri Ró, og geva henni møguleikan at finna seg sjálva í onkrum, hon hevur hug til. Men at tað er ein ómetaliga stór avbjóðing, tí mamman gert alsamt verri fyri. At ikki kenna ábyrgdina á sær, tá ein er avvarðandi, kann vera torført, og til tíðir ógjørligt, og filmurin lýsir væl tað vandamálið. Avbjóðingin í, at síggja menniskjað aftanfyri sjúkuna, og ikki minst, at elska tað, kann kennast hørð, og sum eitt nívandi stríð. Serliga um sjúkan skarar framúr. Júst hetta, at lýsa sambandið millum mammu og dóttir, og hvussu Ró í nógvum førum átekur seg leiklutin sum “mamma” fyri sjúku mammuna, er hugnívandi. Ein leiklutur eitt barn ongantíð átti at havt. Somuleiðis síggja vit, hvussu longsulin eftir at vera til, og liva eitt lív uttan ábyrgdina, sum til tíðir kennist sum ein byrða, veksur hjá Ró. Ein verulig og erlig lýsing av eina tunga støðu.

Filmurin er stuttur, men hann vísir á eitt dylgt øki, sum finst í nógvum heimum í okkara samfelag. Sannførandi sjónleikurin hjá høvuðleiklutunum, gevur við sínum íkasti, møguleikar fyri, at hetta dulda myrkri, kemur til sjóndar og fram í ljósinum. Eitt alneyðugt ljós, sum lýsir eitt evni, vit sum samfelag í alt ov mong ár, hava tagt burtur, og nokk í veruleikanum ikki hava torað, ella duga at seta orð - ella mynd á. Filmurin brýtir við nógvar fordómar og gevur eitt innlit í ein heim, sum fleiri ikki kenna til, men sum tey flestu uttan iva hava vinfólk ella onnur kær, sum gera.

Ein stór tøkk skal ljóða til alt liðið handan filmin, sum við treiðskni og stórum eldhuga, hava megnað at varpa ljós á eitt so viðkvæmt og torført evni. Serligt takk til Katrin Joensen-Næs fyri at seta evnið á dagsskránna í filmleiklistina og á ein so sannførandi hátt koma á mál.

Filmurin verður sýndur í Havnar Bio frá 11. juni og eina viku fram. Eg vóni at so nógv fólk sum møguligt taka av, og fara inn og síggja filmin, og har við stuðla upp um filmar sum seta slík evni á skrá. Í framtíðina kann ein vóna, at filmar sum hesin eisini verða pensum í skúlar kring landið, soleiðis at nærmingar og lærarir fáa størri innlit í lívið við sinnissjúku - sum ikki er so óvanligt enntá.

Les meira her: Havnar Bio

Summarfrí

Farin er undir at byggja í Berjabrekku

Sinnisbati fegnast um, at ætlanina um at byggja ein nýggjur býlingur í Berjabrekku, er byrjað!

Verkætlanin er eitt samstarv millum byggifyritøkuna Bul, Tórshavnar kommunu, Sinnisbata, Palla Gregoriussen, arkitekt, og Bústaðir.

Bústaðir fóru undir stóru verkætlanina Berjabrekka 3 í 2018.

Talan verður um 38 nýggjar íbúðir, her fýra ymisk íbúðarsnið verða fingið til vega. Byggingin fer at minna um hana sum hava verið av teimum 22 íbúðunum á Óðinshædd, sum Bulur somuleiðis hevur staðið á odda fyri.
Byggiverkætlanin hjá Buli fevnir um trý byggistig, har 12 íbúðir verða í fyrsta byggistigi, 16 í øðrum og 10 í triðja og seinasta. Fyrstu 12 íbúðirnar eru tær hjá okkum í Sinnisbata.
Fundamentini eru nú stoypt og Bulur fer nú at seta fyrstu húsini upp.
Sí myndir her og lesið meira: Bústaðir - Berjabrekka 1
Summarfrí

Viðmerkingar til innslag í Degi & Viku frá 22. mai 2020

Sinnisbati ynskir við hesum at vísa takksemi fyri, at Kringvarpið í Degi & Viku enn einaferð vísir á umstøðurnar, tá tað kemur til ung og sálarheilsu. Økið er sera fjølbroytt, og tað kann kennast torført hjá teimum flestu, at fáa greiðu á, hvørji tilboð eru á økinum. Eisini kann tað kennast torført at fáa greiðu á, hvar tað er mest skynsamt at seta inn, fyri at bøta um korini hjá teimum ungu sum stríðast sinnisliga og hava trupulleikar av vanligum liviumstøðum, sum serliga stinga seg upp, tá ein er ungur. 

Tað er sera jaligt, at Fólkaheilsuráðið hevur latið gjørt eina stóra kanning, sum gevur eina støðumynd av, hvussu sálarheilsan er millum føroyingar. Sum áður víst á frá nógvum aktørum, so eru hagtøl sum heild ein mangul í Føroyum. Tí er hetta eitt jaligt íkast, sum ger, at tað ber til at seta tøl á tann tendensin vit, saman við mongum øðrum, hava sæð og víst á í fleiri ár. 

Sinnisbati ynskir at leggja fylgjandi viðmerkingar til innslagið í Degi & Viku frá tann 22. mai 2020 (sí innslagið her: http://kvf.fo/innslag): 

Spurningurin um, hví fleiri ung í Føroyum stríðast við sinnisligar avbjóðingar sum eitt nú ótta og angist og at fleiri somuleiðis hava avbjóðingar við einsemi, er ein spurningur, sum fer í fleiri ættir. Tað ger svarið tískil eisini. Magni Mohr, formaður í Fólkaheilsuráðnum vísir í innslagnum á, at ein partur av frágreiðingini kundi verið, at vit í Føroyum hava fyri, at fara uttanlands at nema okkum útbúgving. At fara undir hægri lesna er krevjandi. Tað krevur nógv av tí einstaka og tí eisini at ein er førur fyri at megna ta avbjóðingina í tí løtuni ein fer undir lesnaðin. Hetta merkir sjálvsagt, at tey ungu, sum hava avbjóðingar, í stóra mun ikki fara. Hin vegin er tað at vera verandi í Føroyum í stóran mun eitt val, somuleiðis sum at fara uttanlands at nema sær útbúgving er eitt val. Tí eru óivað líka nógv ung í Føroyum, sum ikki hava hesar avbjóðingarnar, og at lutfalsliga høga talið kann frágreiðast út frá fleiri øðrum parametrum. Eitt nú vantandi tilboðum á økinum og okkara vantandi mentan um opinleika í samfelag okkara.

Kanningin sum Fólkaheilsuráðið hevur fingið til vega verður samanborin donsk tøl. Í Danmark eru fleiri tilboð til ung, sum eru við til at lofta teimum, soleiðis at støðan hjá teimum ikki versnar. Eitt nú eru ókeypis sálarfrøðilig tilboð hjá fleiri kommunum.  Ungdómsráðgeving, eitt nú Headspace, sum virkar fyribyrgjandi, telefon- og kjattráðgeving alt samdøgrið og samrøðu- og viðgerðarbólkar, sum bæði virkar fyribyrgjandi og linnandi. Umframt hetta eru sett á stovn psykiatrisk tilboð, sum innihalda fleiri bráðfeingistænastur, sum eitt nú psykiastriskt skaðastovutilboð, telefonlinjur og tættari tvørfaklig samstørv millum aktørar á summum økjum. Hesi tilboð eru fá av mongum, sum ein kundi víst á, hóast Danmark ei heldur er framgonguland á øllum økjum. Út frá hesum kann tað tó kennast torført at samanbera Føroyar við Danmark, tí fortreytirnar eru so ymiskar og fleiri av tilboðunum ikki eru til. Sinnisbati hevur saman við fleiri øðrum feløgum og aktørum, ferð aftaná ferð víst á støðuna á økinum við ítøkiligum tilmælum. Tað er jaligt, at fleiri batar eru framdir seinastu árini, men politiska raðfestingin av økjunum hevur sum heild verið ov lítil í ov mong ár, alsamt meðan støðan er versnað, og tær peningaupphæddirnar sum eru settar av til økið, tykast ikki at røkka nóg langt, sum ynskir eru um. 

Sinnisbati ynskir við hesum at takka teimum, sum traðka fram, greiða frá síni søgu, eru við at skapa enn betri karmar fyri fólkivið sinnisligum avbjóðingum í Føroyum og sum fer aftaná fer eru har, tá á stendur. Talan eru um tey sum eru sjúk, hava verið sjúk og øll tey avvarðandi, fakfólk, feløg og stovnar, sum hvønn dag stríðast fyri, at umstøðurnar og lívið skal gerast betri hjá øllum pørtum. 

Sinnisbati hevur í dag sent landsstýrismanninum í Heilsumálum ein fyrispurning um fleiri av omanfyristandi viðurskiftum og spurt nær vit kunnu vænta, at tilmælini í Heildarætlanini fyri sálarliga heilsu, sum blivu handað fyrrverandi landsstýriskvinnuni á Altjóða Sálarheilsudegnum hin 10. oktobur 2018, verða sett í verk.

Til ber at taka heildarætlanina niður her: 2018.10 Heildarætlan fyri sálarliga heilsu í Føroyum

Summarfrí

Ársaðalfundur í Sinnisbata, 3. juni

Aðalfundurin hjá Sinnisbata verður mikudagin 3. juni kl. 19:30. Fyri best møguligt at fylgja tilmælunum hjá heilsumyndugleikunum um frástøðu og í mesta lagi 50 fólk savnaði, er neyðugt at tekna seg til aðalfundin. Soleiðis kunnu vit fáa eitt greitt yvirlit yvir, hvussu stórt høli tørvur verður á.

Aðalfundurin verður stroymdur á Facebook-síðuni hjá felagnum.

Skrá sambært viðtøkunum:

  • Val av orðstýrara
  • Ársfrágreiðing formansins
  • Grannskoðaðan roknskap fyri seinasta rakstrarár felagsins
  • Møguligar lógarbroytingar
  • Limagjald fyri komandi ár
  • Nevndarval
  • Val av grannskoðara
  • Ymiskt

Uppskot til lógarbroyting skulu vera nevndini í hendi 14 dagar áðrenn aðalfund

Til ber at tekna seg umvegis heimasíðu okkara, her: http://sinnisbati.fo/tidindi/tekna-teg-til-arsadalfundur-i-sinnisbata-2020/

Nærri kunning kemur seinni.

Summarfrí

Stuðla arbeiðnum hjá Sinnisbata og kjattvirkseminum

Sinnisbati er einsvæl og onnur feløg og stovnar raktur, nú Koronafarsóttin ger um seg. Tað hevur gjørt, at meginparturin av virkseminum hjá felagnum liggur lamið og fleiri tiltøk, sum skuldu geva felagnum fígging , kunnu ikki verða hildin. Tó er kjattvirksemið hjá Sinnisbata víðkað nógv, og vit hava opið fýra tímar gerandisdagar og 4 tímar í vikuskiftinum. Fleiri skriva og hava tørv á at tosa við onkran um ymisk viðuskifti, og vit hava eitt gott og professionelt ráðgevingartoymi, sum hvønn dag, eru til reiðar at lurta, ráðgeva og stuðla. Viðuskiftini ,sum kunnu gera seg galdandi, eru einsemi, ótti, harðskapur, kynsligur ágangur, misnýstla, spurningar viðvíkjandi Korona og mangt annað.
Til ber at kjatta á www.sinnisbati.fo hvønn gerandisdag kl. 10-12 og 20-22, umframt um vikuskiftið kl. 20-22.
 
Fyri at halda gongd í hjólunum og alla tíðina at kunna menna virksemið og arbeiðið hjá felagnum, er neyðugt, at felagið er væl fyri fíggjarliga, eisini tá hjálparátøkini steðga aftur.
 
Tí ynskja vit, at øll, sum hava hug og áhuga fyri arbeiðinum hjá Sinnisbata, kunnu lata eini peningargávu.
 
Peningurin kann flytast á ein av hesum kontum. Viðmerk vinaliga ”gáva”:
 
Betri Banki: 9181-0001330898
Bank Nordik: 6460-0001639465
Suðuroyar Sparikassi: 9870-0001017757
Norðoyar Sparikassi: 9865-0001024242
 
Ein hjartans tøkk til tykkum!
Summarfrí

Góð hjálp – við góðari frástøðu

Sinnisbati fer komandi tíðina at varpa ljós á, hvussu vit í hesi tíðini, sum kennist tung og torførð, kunnu hjálpa hvørjum øðrum.

Hetta fara vit at gera soleiðis, at okkara fylgjarar á Facebook og Instagram kunnu skriva til okkara um, hvat hjálpir teimum, tá alt kennist ómøguligt og svárt.

Øll sum skriva til okkara eru sjálvandi dulnevnd.

Flest menniskju hava sín egna máta at megna lívið og støðuna hjá sær og vit ynskja at deila hesi góðu amboðini, so vit kunnu hjápla hvørjum øðrum.

Hvat hjálpir tær?

Tú kanst skriva tíni tankar niður og senda til okkum á Facebook, Instagram ella sinnisbati@sinnisbati.fo