AT LEITA SÆR HJÁLP (1)

Víðari

Eftir Sølva Næs Hoydal

Víðari! Kom nú, far nú víðari! Eyguni opna seg og royna at venja seg við sterka sólarljósið.
Heilin roynir at tilpassa seg til veruleikan. Armurin, deyðatroyttur av at hava arbeitt so hart,
sleingir seg framum, og eg royni at seta neglirnar fastar í tað ónatúrliga slætta asfaltið, men
fingrarnir glíða aftureftir, tá tað fríska blóðið ger breytina hála. Kroppurin hevur bestan hug at
gevast. Hann leggur seg troyttur niður, uttan at røra seg, og vil ikki samstarva. Eyguni stríðast
fyri at halda sær opnum, og lukturin av kolsúrni hevur sett seg rimmarfastan í nasagluggarnar,
sum annars eru tiptir av storknaðum blóði. Onkustaðni, longri burturi enn har armurin røkkur,
hoyri eg eitt snjalt bipandi ljóð, sum sker seg inn á oyratrummunar. Eg hoyri eina rødd
onkustaðni aftast í høvdinum: Gev ikki upp, far víðari. Hetta er ikki fyrstu ferð, eg havi
upplivað, at heilin vil ikki tað, sum restin av kroppinum vil, og eg kenni á mær, at bardagin
millum tey bæði fer at verða langur og harður.
Eg lyfti høvdinum varisliga og seti høkuna á vegin. Eyguni leita, men einki er at síggja ella
finna. Bara mjørki, gras og vegur, vegur, vegur. Armurin roynir einaferð afturat, klárar at fáa
tak í eina rivu og hálar við allari sínari megi føturnar, beinini og búkin við sær. Kroppurin
bønar um at sleppa at liggja, men nú eri eg komin avstað – nú skal eg bara blíva við. Eg lyfti
armin aftur og háli. Eina ferð, tvær ferðir, tríggjar ferðir… Hin armurin roynir eisini. Pínan í
øllum kroppinum verður spakuliga minni ótolandi, tá heilin nú sleppur at hugsa um okkurt
annað. Klæðini á kroppinum royna at steðga ferðini, og verða hálað mótsettan veg, so hvørt
sum armurin roynir at hála fram, og tað harða asfaltið følist harðari og harðari ímóti húðini,
so hvørt sum klæðini skrædna.

Seks ferðir, sjey ferðir, átta ferðir…

Røddin í høvdinum broytir brádliga tónalag. Hví blívur tú við? Hvat er grundin? Hvar ætlar
tú at fara? Hvat ætlar tú at gera? Hvussu ætlar tú tær at yvirliva? Hvønn ætlar tú tær at fara
til? Hvør skal hjálpa tær? Hetta er óneyðugt. Tú stríðist uttan grund. Har er eingin loysn, har
er einki mál. Hví leggur tú teg ikki bara niður at doyggja?
Men kroppurin vil enn ikki akta. Hann blívur við.

Tíggju ferðir, ellivu ferðir, tólv ferðir…

Eftir nógv stríð fái eg eyga á eina konu og eitt barn, sum ganga framvið. Tann lítli drongurin
starir eftir mær, og sjálvt um heilin skríggjar eftir hjálp, vilja eygu míni ikki hyggja aftur eftir
hansara. Konan, sum eisini roynir at sleppa undan eygnasambandi, hvøkkur við, tá drongurin
hálar í ermu hennara, peikar eftir mær og so forvitin spyr mammu sína, hvat er galið við
hasum manninum. Konan kveitir stutt eftir mær og hyggur so illsint at dronginum.
“Ikki stara eftir manninum, tað er ófólkaligt.”
“Men hann hevur tað ikki gott.”
Konan vendir eygunum ímóti mær og kroystur eitt smíl fram.
“Orsaka, hann er so forvitin. Hvussu hevur tú tað?”
Eg opni munnin, og royni ikki at hosta blóð upp, tá eg merki málmsmakkin á tunguni.

“Fínt.”
Konan sær nøgd út og vendir høvdinum aftur ímóti soninum.
“Har hoyrir tú, góði.”
Tey ganga víðari, og eg háli meg víðari.

Fimtan, sekstan, seytjan…

Eg hoyri surran av einum bili, sum nærkast. Maðurin innaní, sum er fínt klæddur í skjúrtu og
slipsi, opnar vindeygað og rópar eftir mær, tá hann koyrir framvið.
“Kom nú! Far nú skjótari! Tú ert her fyri eina grund!”
Eg orki ikki. Tað er bara tað sama umaftur og umaftur, og tað hevur tað verið leingi. Eg háli
meg fram, og telji hvørt hál. Eg flyti meg helst fram, men føli meg fastan í stað. Var tað her,
eg ætlaði at enda? Er hetta staðið, eg havi stríðst fyri at koma til? Eg má bara koma
ígjøgnum tað, so eg kann seta mat á borðið.

Tvey-og-tjúgu, trý-og-tjúgu, fýra-og-tjúgu.

Eg eri komin til endan. Vegurin brýtur knapt av og skapar ein kant við bara mjørka sum
bakgrund. Eg háli meg yvir til kantin og hyggi niður av bratta klettinum. Langt, langt niðri
sæst brúsandi brimið, grálitaða grótið, og vakra, himmalbláa havið. Eg havi góðan hug at
røkka niður og nema við vakurleikan, men eg hugsi eisini, at undir gandakendu ljósabláu
havskorpuni liggur myrki botnurin. Aftur seti eg spurningin: Er hetta staðið, eg havi stríðst
fyri at koma til? Tað kennist fríandi, men samstundis eisini sum snýt. Ein lættur vegur út.
Eg hoyri knappliga røddina á eini konu. Eg vendi mær á og síggi, at tað er konan frá
arbeiðinum. Hon sær bangin út.
,,Tú sært ræðuligur út. Hvat er hent?” spyr hon.
,,Teir slitu meg upp” svari eg, hásur á málinum.
,,Hví tað?”
,,Eg kundi ikki geva teimum tað, teir vildu hava. Tá vildi teir ikki síggja meg longur. So slóu
teir meg niður, koyrdu avstað og lótu hamin liggja eftir.”
Konan kemur yvir til mín og leggur armarnar um akslarnar á mær. Kroppur hennara følist
heitur, og eg njóti løtuna. Nú følist tað sum, at tað er hennara eyma rødd, sum tosar við meg
og sigur orðini: “Gev ikki upp, kom víðari.”
Men hon sigur heldur:
,,Tú hevur arbeitt for leingi. Skal eg koyra teg heim?”
Í bilinum hyggi eg út og síggi, at vit ferðast aftur eftir vegnum, sum eg hálaði meg ígjøgnum,
og eg spyrji meg sjálvan, um eg havi mótið til at stríðast ígjøgnum hann aftur, tá bilurin nær
til byrjunarstaðið. Men nú er øðrvísi. Eg føli enn hitan á bringuni, sum følist sum eitt plástur
fyri allar skaðarnar á kroppinum. Var tað tað, teir vildi hava frá mær? Hita? Viðurkenning?
Eg hyggi eftir klokkuni. Hon er um at verða eitt, men nú ætli eg mær ikki a fylgja við longur.
Eg havi onnur ting at hugsa um.

AT LEITA SÆR HJÁLP (1)

ÍSFJALLIÐ

Eftir Onnu Joensen-Næs

Eg hangi í fríðari luft á ómetaliga ísfjallinum. Tað er tjúkkur mjørki. Eg kenni harða vindin, í tí
at hann nemur nakkan. Eg krympi eyguni saman í vón um at síggja betur. Eg eri ræðslusligin.
Kenni angistina sníkja seg fram. Í einu hondini havi ein hakkara. Á bakinum beri eg ein fúlan
ryggsekk. Eg orki ikki meira. Eg eri útlúgvað, men herji kortini á. Eg nýti alla megi. Hoyri
óljóðið, í tí at hakkarin rakar óseka ísin. Sigi síðani avgjørd; ”Eg nokti at geva upp. Eg skal. Eg
má niðan á fjallatindin.”

Eg tivi skjótari enn nakrantíð áður. Kikki eftir ondini. Eg megni nú at skoða tindin gjøgnum
tjúkka mjørkan. Uggi meg sjálva og hugsi; ”Nú er ikki nógv eftir. Tú klárar tað. Tú ert sterk.” Nú
hoyrist óljóðið aftur, í tí at hakkarin knúsar tjúkka ísin sundur fyri síðstu ferð. Eg andi djúpt.
Telji niður, og háli síðani mín kalda kropp niðan á smala tindin. Kroppurin liggur slongdur eftir
ísakalda ísflatanum, og eg nokti at reisa meg. Útlúgvað. Royni at fáa tamarhaldið á
andadráttinum.

Eg reisi meg stillisliga. Kroppurin kennist tyngri enn nakrantíð áður. Eg royni at hugsavna
tankarnar. Eg hyggi út. Mjørkin er burtur. Eg eri hægsta punktið í allari verðini. Í løtuni síggi eg
tað, ið eg altíð havi ynskt mær. Vakrasta sjónin, ið er. Men tað er ikki nóg mikið. Smílið hvørvur
stillisliga. Eg leggi nú hondina á hjartað. Eg kenni enn tómrúmið, ið eg áður hevði. Eg merki ikki
longur rúsin á sama hátt, sum tá ið eg kleiv niðan á tindin. Tá ið eg var ávegis. Eg trúði, at tað at
røkka málinum, fór at gera meg eydnusama. Lekja øll sárini. Men tað er ikki nóg mikið. Eg eri
enn brotin.

Eg stríði meg niðan á smala tindin á ómetaliga ísfjallinum. Eg havi ein hakkara í hondini.
Nógvur vindur er. Á rygginum beri eg ein ómetaliga tungan ryggsekk. Eg eri móð. Útlúgvað. Í tí
eg hyggi aftur um bak, hvøkki eg við og stirðni. Eg fái ein klump í hálsin og svølgi síðani. Tað
ørar fyri mær. Tað er langt niður. Eg risti nú høvdið og andi djúpt. Eg uggi meg sjálva og hugsi;
”Nú eru bert nakrir hundrað metrar eftir, fyri at røkka málinum.” Eg megni júst at skoða tindin.

Eg flyti nú høvdið móti tí ísakalda ísinum, í vón um, at eg ikki detti. Eg risti nú høvdið, og fari
undir at hakka aftur.

Eg herji á. Í løtuni er tað einasta, ið eg megni at hugsa um, friðsæla kenslan, í tí at eg einaferð
fari at røkka uppá fjallatindin. Sveittin dryppar niður av pannuni. Ísbrot flúgva til allar síður, í tí
at hakkarin rakar óseka ísin. Ræðslusligin haldi eg áfram við at bróta ísin. Avgjørd uggi eg meg
sjálva og hugsi; ”Tað snýr seg bert um at yvirliva.”

Við eitt situr hakkarin fastur í tjúkka ísinum. Eg nýti alla megi, men megni kortini ikki at
skrykkja hann úr ísinum. Í óviti missi eg tamarhaldið og detti. Eg eri í luftini. Sveimi. Kenni meg
dimma. Í vreiði hugsi eg; ”Um eina løtu fari eg undir kav. Eg fari at kenna tann harða brestin í tí,
at kroppurin tekur í vatnskorpuna. Eg fari at verða ein lítil blettur í stóra sjónum. Reka burtur í
einki. Eg fari at doyggja, bert tí, at eg ikki megnaði, at fáa handan helvitis hakkarin úr tjúkka
ísinum, tá ið eg hevði møguleikan.”

Tað hoyrist ein ómetaligur brestur í tí, eg fari undir kav. Vatnbløðrur í túsundatali síggjast førka
seg úr nøsini. Fyri fyrstu ferð nakrantíð, kenni eg meg rættuliga fríða. Eg ferðist stillisliga aftur
og fram við aldunum. Eg havi ongar skyldur, og skal ikki taka stig til meiningarnar hjá øðrum.
Undir sjónum er púra kvirt. Eingin annar er til staðar, bert lítla eg. Sjógvurin kennist bleytur, í tí
hann nertir mín áður so ræðsluslidna kropp. Í høgru hond havi eg enn hakkarin. Somuleiðis
dregur tungi ryggsekkurin, ið er á bakinum, meg longur niður at havsbotninum.

Eg vendi høvdið til einu síðuna í klára vatninum, og síggi tað stóra og máttmikla ísfjallið.
Ómetaliga ísfjallið, ið eg áður ræddist, kennist nú so kert. Skepilsið, ið áður vardi seg móti
fíggindum, vísur seg nú frá eini nýggjari síðu. Áðrenn sá eg bert ovara partin av ísfjallinum, nú
kenni eg heildina. Tað, ið eg vanliga ikki síggi. Eg brosi. Eg havi so leingi leitað, roynt at funnið
meiningina, og nú er hon her. Eg eri eydnusom. Eg kenni sjógvin fylla lunguni. Veruleikin er, at

eingin fer at lofta mær. Eg eri maktarsleys, í tí at eg verði drigin móti myrka og kalda
havbotninum. Eg havi givið upp. Men tað er ókay.

AT LEITA SÆR HJÁLP (1)

Nýggjur bólkur: Børn og ung, ið eru avvarðandi hjá fólki við sálarsjúku

Sinnisbati fer aftur at hava væl dámdu TIME OUT Bólkarnar í heyst. TIME OUT er eitt tilboð til tín, sum ert millum 12-18 ár, og sum hevur foreldur ella systkin við sálarsjúku.

TIME OUT er eitt frírúm hjá børnum og ungum – eitt stað har tey kunnu siga time out frá gerandisdegnum, og møta øðrum í líknandi støðu.  Tú kanst tosa við onnur við somu upplivingum og deila royndir, og eisini er pláss til hugna og stuttleika í bólkinum.

Bólkurin er skipaður av royndum bólkaleiðarum, og saman taka tit ymisk evni upp at viðgera og fáa amboð til gerandisdagin. Luttakarar og bólkaleiðarar hittast eina ferð um vikuna í átta vikur í hølum í Tórshavn. Pláss er fyri 10 luttakarum.

Sinnisbati hevur havt TIME OUT bólkar síðani 2016, og hava afturmeldingarnar frá luttakarunum verið góðar. Eitt, sum gongur aftur, er, at tey ungu ikki longur kenna seg einsamøll. Um bólkin siga tey luttakandi m.a:

 – Nú veit eg, at sálarsjúka ikki smittar

 – Eg havi onkran sum SKILIR, og eg føli meg ikki einsamalla longur

– Eg tori betri at hava tað, sum eg havi tað, tí eg veit at tað ikki bara eri eg

– Eg skilji betri, hvussu mamma hevur tað, og hvat sálarsjúka er

Melda til bólkin 

Tilmelding fer fram við at skriva ein teldupost til sinnisbati@sinnisbati.fo. Tað er “Først til mølle-principp”,  og kostar 300 kr. at luttaka (eru tað sysktin, so er tað bert eitt gjald). Tað er bindandi at melda seg til.

Bólkurin byrjar í oktobur, ella tá nóg nógvar tilmeldingar eru.

Hevur tú spurningar, so ber til at ringja til Sinnisbata á 597913, ella senda ein teldupost.

Bólkaleiðarar eru álagdir tagnarskyldu eftir galdandi reglum.