Kategori: Tíðindaskriv

Sinnisbati hevur fyrrapartin í dag sent skriv til Sirið Stenberg, landsstýriskvinna í Heilsu- og Innlendismálum og Eyðgunn Samuelsen, landsstýriskvinna í Almannamálum viðvíkjandi frágreiðingina frá Løgtingsins Umboðsmanni (LUM) sum bleiv almannakunngjørd tann 25. juni 2018, viðvíkjandi umstøðunum hjá børnum, sum verða innløgd á Psykiatriska depilin.

Í skrivinum vil felagið Sinnisbati minna á týdningin av, at frágreiðingin verður tikin í alstørsta álvara, soleiðis, at vit í Føroyum ikki hava børn og ung sum detta niður ímillum, men fáa tað hjálp teimum tørva.

Til dømis verður har sambært frágreiðingini hjá LUM mælt til, at børn ikki verða innløgd saman við vaksnum, tí tørvurin ikki er tann sami hjá børnum sum hjá vaksnum. Hetta er ikki fyrstu ferð, at avvarðandi landsstýrisfólk verður upplýst um hetta.

Í 2016 handaði Sinnisbati landsstýriskvinnuni í Heilsu- og Innlendismálum á fundi eitt tilmæli við 13 punktir, har felagið millum annað vísti á, at tað ikki er hóskandi at børn og vaksin eru innløgd saman, tí tørvurin á viðgerðum eru ymiskir fyri hesar patientbólkar. Somuleiðis vísti Sinnisbati á, at um loysn ikki kann finnast, má metast um, hvørt nýggj loysn uttanfyri Psykiatriska deplin má finnast, soleiðis at børn og vaksin sum eru innløgd fáa nøktandi karmar og tilboð at virka undir.

Eisini í juli í fjør sendi Sinnisbati eitt bræv til landsstýriskvinnuna í Heilsu- og Innlendismálum, har viðmerkingar vóru til frágreiðingina LUM tá kom við viðvíkjandi ónøktandi umstøðurnar á psykiatriska deplinum. Har bleiv somuleiðis víst á manglandi arbeiðsorkuna í mun til barna- og ungdómspsykiatriska økið.

Sjálvt um batar eru komnar í, er tað er als ikki nóg gott. Somuleiðis má tað ONGANTÍÐ vera tað fíggjarliga sum er orsøk til tess. Vit mugu og skulu hjálpa okkara ungum her á landi á best møguligan hátt, soleiðis at tey seinni kunnu vera við til at styrkja um samfelagið.

Vit vilja sum felag stuðla undir atfinningunum sum LUM kemur fram til í sína frágreiðing, sum bleiv kungjørd fyrradagin. Longu í ár hevur Sinnisbati met í áheitanir viðvíkjandi børn og ung undir 18 ár, sum hava sálarligar líðingar at stíðast við. Frá januar í ár til og við dags dato, hava vit fingið ikki færri enn 17 áheitanir inn frá avvarðandi og stovnar, sum hava tørv á hjálp og kunning. Sigast skal, at Sinnisbati ofta er har borgarar venda seg til seinast – ofta tá tey hava roynt aðra staðni.

Í skrivinum sent landsstýriskvinnunar fyrrapartin í dag, verður somuleiðis skrivað:

”Tað ber ikki til, at játtanin til økið ikki er nøktandi, og at har ferð aftaná ferð eru undanførslur frá myndugleikum. Hetta er eitt øki, sum vit sum samfelag ikki hevur ráð til at undirraðfesta. Enn einaferð víst til tilmælið, sum Sinnisbati handaði landsstýriskvinnuni á fundi í Heilsu-og innlendismálaráðnum 25. oktober 2016, vilja vit sum stendur í punkt 9, vísa á tydningin av, at sálarliga økið verður javnsett við somatiska økið tá talan er um játtanir og tað neyðugu hjálpina.”

Um ikki neyðugu tilboðini er til taks í Føroyum, so er tað neyðugt at finna hjálpina og tilboðini aðrastaðnis, eitt nú uttanlands. Sjálvt um vit sum felag helst høvdu ynskt, at tilboðini vóru at fáa í Føroyum, mugu vit ásanna, at so er ikki í løtuni í fleiri førum, sum eisini Almannaverkið og Psykiatriska depilin hava víst á í viðmerkingarskrivum sent út alment 25. juni 2018 og 26. juni 2018.”

Við skrivinum vil Sinnisbati innarliga heita á ovastu mynduleikar landsins, at taka frágreiðingina hjá Løgtingsins Umboðsmanni í størsta álvara, og veruliga lurta eftir serfrøðingum á økinum, sum rópa varskó, og hyggja innat – hava vit ráð til at børn og ung detta niður ímillum og ikki fáa nøktandi hjálpina, soleiðis at tey aftur kunnu virka í samfelagnum á jøvnum føtum við øðrum? Svarið er einfalt, nei.

Vegna nevndina í Sinnisbata, vil eg biðja um umbering fyri fleiri misskiljingum, sum vóru í tíðindaskrivinum, felagið sendi út 24. juni um kvøldið við sonevnda “Øksamálinum”. Eitt nú er tað ikki rætt, at tann eini sum er dømdur í málinum er dømdur forvaring – hann er dømdur eina viðgerðadóm, har hann kann fáa røttu hjálpina fyri sína sálarsjúku. Eisini er tað ikki rætt, at psykiastriski depilin í 2011 boðaði frá, at tey ikki kundu viðgerða unga mannin, sum hevur sálarsjúku. Hetta eru sekundær upplýsingar, vit hava frá miðlunum, men sum ikki eru rættar, og tað er sera harmligt, at byggja omaná pástandir, sum ikki eru rættar – tað vil felagið biðja um umbering fyri. Tá tað er sagt, stendur Sinnisbati við, at málið er sera syrgiligt, og at vit høvdu ynskt, at tann ungi maðurin, sum víst verður til, hevði fingið meira hjálp. Somuleiðis vóna vit, at eitt slíkt mál ikki verður endurtikið, tí tað er syrgiligt hjá øllum pørtum.

Tað er ørkymlandi at hoyra, at eitt ungt menniskja er dømt til forvaring í eitt óavmarkað tíðarskeið.
Psykiatriski depilin gjørdi longu í 2011 vart við, at tey ikki vóru før fyri at viðgera viðkomandi persón. Í 2017
hendi nakað vanlukkuligt og í juni 2018 fall dómurin í sokallaða “Øksamálinum”. Á síðulinjuni sita fólk, sum
eru avvarðandi, tann sum hevur verið fyri ágangi, viðgerðar og røktarfólk, og spyrja hvussu hetta kundi
henda?
Sinnisbati er fegin um avgerðina, at vit í Føroyum ikki senda okkara psykiatrisku sjúklingar av landinum
longur, og slettis ikki ung undir 18 ár. Tað er so jaligt, at vit eru farin burtur frá hesum, og taka ábyrgd fyri
okkara egnu, sum hava sálarsjúku her á landi.
Tó vita vit eisini, at á teimum flestu depilunum á LSer ikki gjørligt at bjóða allar serviðgerðir, og hetta er
eisini galdandi á psykiatriska deplinum, ella eind undir Almannaverkinum, ið varðar av fólki við sálarsjúku..
Tað sum undrar okkum í Sinnisbata er, hví hesin ungi maður, sum longu í 2011 fekk akutta álvarsama
sálarsjúku staðfesta, ið krevur serðviðgerð, ikki hevur fingið ta hjálp honum tørvar, eins og aðrir
bráðfeingins sjúklingar her á landi, tey seinastu 7 árini. Vit senda fólk til viðgerðar á Ríkissjúkrahúsinum og
aðrastaðni uttanlands fyri hundraðtals milliónir árliga, og henda upphæddin veksur alsamt. Ungi maðurin,
sum í Føroya Rætti er dømdur, hevur verið álvarsama sjúkur í 7 ár ella meira. Í staðin fyri at senda hann (í
øllum førum nakað av tíðini) hagar hann kundi fingið skikkaða langtíðar psykiatriska viðgerð, verður
maðurin viðgjørdur í eini skipan, sum í hesum føri vísir seg ikki at hava megnað tað rættiliga.
Ein kundi eisini spurt, hvat vilja vit her á landi við okkara heilsuverki og almannaverki – um so sjúkir
tannáringur, og ein nú ungur maður ikki kann fáa alla ta hjálp honum tørvar? Vit í Sinnisbata vilja fara so
langt, sum at spyrja: “Hava hesir stovnar og allir aðrir viðkomandi føroyskir myndugleikar fingið eina skøvu í
sín legitimitet og spælt fallit her?” At hjálpa hesum unga manninum er sjálvsagt kjarnuuppgávan og tað
vælferðartænasturnar og viðkomandi almennu stovnarnir eru til fyri.
Ein sera óheppin avleiðing av slíkari hending, sum mann kundi sloppið undan, eru, at allir fordómar, tabu
og stigma, ið Sinnisbati sum áhugafelagsskapur arbeiðir við at basa, fáa eitt ordans bakkast. Hóast massivar
lýsingarherferðir uttanlands og her heima um at sálarsjúka er eins fjølbroytt og ófarlig fyri samfelagið og
nærsambond, og somatiskar sjúkur, fær skarpan gang . Hetta málið hevur við sær, at nógvir fordómar og
fávitska blussa upp aftur, og fólk blíva varin og bangin fyri fólki við sálarsjúku. SO sjúkur, sum hesin maður
er og hevur verið, er tíbetur rættiliga sjáldsamt, og er ein evarska lítil partur av hópinum, sum hava
viðgerðarkrevjandi sálarsjúku.
Tá ið gongdin í málinum er kannað og eftirmett til botns vóna vit í Sinnisbata, at hetta ongantíð hendir aftur
í Føroyum. Vit vóna somuleiðis, at sjúklingar við so álvarsligari sálarsjúku á jøvnum føti við aðrar sjúklingar
fáa skjóta og nútímans bráðfeingis viðgerð, ið teimum tørvar, og verða vard ímóti at gera skaða á seg
sjálvan og onnur.
Hetta skriv er ein áminning og innilig áheitan til okkara politiska vald um at uppraðfesta, serliga játtan til teir
stovnar, ið eru nevndir omanfyri, og seta tann pening av, sum er realistiskur og nøktandi til tilbúgvingar,
røkt og viðgerð av ungum fólki, sum hava álvarsama sálarsjúku.
Nevndin í Sinnisbata